.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Таърих

Сад соли Павлик Морозов: оё пионерписари қаҳрамон бо ин ном вуҷуд дошт?

Рафтани СССР аз харитаи сиёсии олам дар ин 30 соли охир хеле аз соярушанҳоро дар таърихи ин қудрати ҷаҳонӣ фош кардааст. Яке аз ин қаҳрамонсозиҳо аз касонест, ки ё буданду қаҳрамоние накарданд ва ё корномае доштанду на ба ҳадди қаҳрамонӣ ва далели ин ифшои даҳҳо ном аз саҳфаи таърихи Ҷанги Бузурги Ватанӣ буд. Он замон кишвар ба ривоятсозиҳо ниёз дошт, чун омиле бояд мебуд, ки одамонро ба ҳифзи марзу бум руҳбаланд мекард. Вале баъдан дида шуд, ки баъзе аз ин ривоятҳо воқеъияти таърихӣ ҳам надоранд, гарчаннде дар сарнавишти ҷанг нақши муҳим бозиданд.

Ва ҳамин гуна сарнавишт Павлик Морозовро ҳам насиб шуд. Буда бо ин ном писарбачае, вале на қаҳрамоне.

 

Сад сол пеш аз ин Павилк Морозов ба дунё омада буд. Шахсе, ки замоне ба номаш ифтихор мекарданд, инсоне, ки дар борааш шеъру достону қиссаву романҳо навишта буданд, филмҳо ба навор гирифта буданд. Ва тӯли умри басо кӯтоҳи худ ду маротиба қурбонии таблиғоти сиёсӣ шудааст. Роҳи пурхатареро тай кардааст, то ба унвони пионери қаҳрамон мушарарф шавад ва баъдан чун “хоин” шинохта шуд, чун дар ҳамин роҳе, ки “пуршараф” медонист, падари худро қурбон кард. Павлик Морозов рамзи қаҳрамониву шаҳомати пионер-аввалмактаби комсомолу коммунист буд. Ба номи ӯ ҳатто дар Тоҷикистон кӯчаҳо ва мактабҳову отрядҳои пионерӣ номгузорӣ шуда буданд.  

Шахсияти Павлик Морозов ба афсонаву ривоят табдил шуда буд, вале дар асл чӣ буду кӣ буд ва чӣ коре анҷом дод, ки вирди забони хосу ом гашт, маълумоти дақиқ вуҷуд надорад.  

Матлаби зер аз “Газета.ру” таҳия шуд ва талошест барои муайян кардани шахсияти Павлик Морозов. Посух ба ин суол, ки чаро ин наврасро дар ҷангал ба қатл расонданд ва чӣ шуд, ки ин пионер бо чекистон иртибот пайдо кард? 

Павлик Морозов соли 1918 дар Урал ба дунё омад. Падараш баъди таваллуди вай оиларо тарк кард ва онҳо аслан дигар иртиботе бо ҳам надоштанд, ҳарчанд дар як русто ва ҳатто дар ҳамсоягии ҳамдигар мезистанд. Морозов аз хурдӣ кор мекард, ҳам таҳсил мекард, заҳмати зиёд мекашид, то хонаводаи худро таъмин кунад. Ва мегӯянд маҳз вай аз аввалин касоне буд, ки дар рустои Герасимовкаи губернияи Тоболск нахустин отряди пионериро таъсис дод.  

Тибқи фарзияи расмӣ моҳи сентябри соли 1932 дар ҷуши мубориза зидди кулакҳо Павели 14-сола падари худ Трофим Морозовро ба додгоҳ кашид. Ин замоне буд, ки Трофим Морозов раиси шӯрои деҳот буд ва бо асноди ҷаълӣ одамонро кулак мекард ва ё баъзеҳоро аз кулакшавӣ нигоҳ медошт ва боз ҳам бо асноди тақаллубӣ. 

Вай ҳамчунин ба кулакҳо мадад мекард, ки аз супурдани молиёт озод шавад, гандумеро, ки бояд ба давлат супурда мешуд, пинҳон мекард. «Ман хоҳиш мекунам падари маро ба ҷазои шадид кашед, то ки ба дигарон ибрат шавад ва онҳо аз ҳимояи кулакҳо даст кашанд”,-гуфт наврас дар додгоҳ. Албатта, ин матлабе буд, ки дар газетаҳои он шабу рӯз чоп шудаву аз Павлик чун пионери содиқ ба ғояҳои Ленин ва инқилоб ва сарсахт ба душманони сохти сотсиалистӣ ситоиш мешуд.  Ва дар хулосаи айбдории қотилони писарбача ин ҷумлаҳо омада буд:  

«Морозов Павел, чун пионер дар муддати як соли охир бо душманони синфӣ дар муборизаи фаъолу беамон қарор дошт, вай дар ҷаласаву гирдиҳамоиҳо баромад мекард ва дар фош кардани кулакҳо ҳиссаи арзанда дошту дар ин бора зиёд мегуфт”. 

Тибқи нишондоду шаҳодати писар падари вай Морозови калонӣ ба муддати 10 сол аз ҳуқуқи озодӣ маҳрум гардид. Аммо пионер бо ин ҳам иктифо накард: баъдан вай дар бораи гандуме хабар дод, ки падараш дар хонаи ҳамсоя пинҳон карда буд, ҳамчунин шавҳари холаи худро ба дуздии гандум аз анбори давлат муттаҳам кард ва изҳор дошт, ки бахше аз ин гандум дар хонаи бобои вай – Сергей Морозови 80-сола пинҳон карда шудааст. 

 

Қатле, ки саропо муаммост 

Соле баъди ин ҳодисаҳо Павелро бо бародари кӯчакаш дар ҷангал, ки барои модарбузургашон мева мечиданд, пайдо карданд ва ҳамон ҷо ба қатл расонданд. Онҳоро хешони падараш куштанд ва бо ин нишон доданд, ки хиёнати писарбачаро ҳаргиз набахшидаанд ва таҳаммул ҳам накардаанд, ки вай зинда бимонад.  

«Дуюми сентябр ман ба Тавда рафтам ва сеюми сентябр Павел бо бародараш Фёдор ҷангал рафтанд, то мева ҷамъоварӣ кунанд,- ба ёд овардааст модари бачаҳои кушташуда дар мурофиаи додгоҳӣ. - Рӯзи панҷум баргаштам ва фаҳмидам, ки Паша ва Федя аз ҷангал барнагаштаанд. Ман ба изтироб уфтодам ва ба милитсия муроҷиат кардам, вай одамонро ҷамъ кард ва ҳамагонӣ ба ҷангал рафтанд ба ҷустуҷӯи онҳо. Аммо кушта ёфтанд. Писари миёнаи ман Алексей, ки 11 сол дорад, нақл кард, ки 3 сентябр вай дид, ки Данила аз ҷангал берун мешуд ва саги мо аз паси вай медавид. Алексей пурсид, ки оё Павел ва Федяро надид? Данила посух надодаву хандида рафтааст”. 

Чор нафар аз хешони наздики вай-бобо, бибӣ, Данила, Арсений Кулуканов, ки амаки ӯ буд, ба додгоҳ кашида шуданд. Додгоҳ Даниларо чун иҷрогари фармоиши қатл эъдом намуд. Кулукановро низ ҳукми паррон дод. Ксения ва Сергей Морозови пирсолро, ки вақти қатл бачаҳоро медоштанд, зиндон кард ва онҳо дар ҳабсхона фавтиданд. Аммо Арсений Силин, ки амаки дуюми Павел буд, сафед шуд. Трофим Морозов, ки ӯ низ ҳабс шуда буд, то охир дар зиндон боқӣ намонд ва се сол баъд озод шуд ва ба зодбумаш баргашт. Муаррихон навиштаанд, ки вай дар сохтмони канали Белемор-Балтика фаъолона ширкат намуд ва ҳатто аз ҳабс бо орден баргашт. Аммо тасдиқи расмии ин фарзия низ вуҷуд надорад: аммо он чи маълум аст то ба охири умр Морозов аз рӯ ба рӯ омадан бо писари зиндамондаи худ худдорӣ мекард.  

То пош хӯрдани СССР сарнавишти Павел Морозов чун як сарнавишти ибратомӯз мавриди таблиғ буд ва аз ӯ ба унвони касе ёд мекарданд, ки барои пойдории Ҳукумати Шӯравӣ қаҳрамониҳо кардааст. Аз ин кӯдак як қаҳрамони мардумӣ сохтанд, вале ҳамзамон бо ин баъзе нукоти зиндагии вайро пинҳон доштанд, то қаҳрамон доғе надошта бошад. Аммо оё метавон то абад асрор пинҳон бимонад? 

 

Гӯшти Павел барои модари вай

Ҳукумати Шӯравӣ ба инқирози худ наздик мешуд, бозсозии горбачёвӣ шуруъ гардид ва акнун ба таърих ҳам ба назари интиқод менигаристанд. Паспардаи хеле аз қаҳрамониҳои он даврон ошкор шуданд, аз ҷумла дар бораи пионери қаҳрамон низ баъзе нукоте гуфта шуданд, ки қаблан одамон намедонистанд. Маълум гардид, ки бобои Павел дар замони худ жандарм буд ва бибии вай барои аспдуздӣ зиндон шуда буд. Онҳо бо ҳам дар зиндон шинос шуданд ва замоне буд, ки бобои Павел чун жандарм ин зани дузди зиндониро посбонӣ мекард.  

Падари вай Трофим Морозов бадмасти гузаро буд, хеле зиёд менӯшид ва сабаби тарки хонавода ва ятим кардани чор тифлу бева кардани занаш ҳамин айшу нӯшаш буд. Вай бо ҳамсоязан Антонина Амосова ҳамхона шуд. Людмила Исакова-муаллимаи Павел дар хотираҳояш навиштааст, ки  падари Павел доим модарашро мезад ва ҳатто баъди рафтанаш аз оила фарзандонашро мезад. Бародари Павел Алексей низ инро тайид кардааст. Вай гуфтааст, ки падараш танҳо худаш ва шаробро дӯст медошт ва ба хотири айшаш ба касе раҳм намекард: на ба модарашон ва на ба ӯву бародаронаш. 

Падари Трофим ин ҷудоиро айби келинаш медонист ва мегуфт, ки вай намехост бо писараш зиндагонӣ кунад. Алексей баъдтар гуфта: “Бобо ва бибии мо бароямон кайҳо бегона шуда буданд. Моро ақалан боре парасторӣ накардаанд. Набераи худ Даниларо вай ба мактаб ҳам намемонд равад. “Бесавод ҳам мешавад зиндагӣ кунӣ, ту хуҷаин мешавӣ ва ин сагбачаҳои Татяна батракҳои ту хоҳанд буд”,- мегуфт вай ба Данила.  

Павликро Данила ва модаркалон “коммунисти фисин” меномиданд ва доим мегуфтанд, ки пӯсти вай ва модарашро бояд канд.  

Дар парвандае, ки ба Морозови калонӣ тартиб дода буданд, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ аз ҳамсари пешинаш низ баёнот гирифта буданд. Вай дар бораи ҳамаи рафторҳои ғайриқонунии шавҳараш навишта буд. Муаррихон мегӯянд, ки дар ин мурофиа Павлик ширкат дошт ва ягона коре, ки кард, гуфтаҳои модари худро нисбати падараш тасдиқ намуд. Аммо аризаи Павлик дар бораи кулаккуниву кулакбозиҳо ва амалҳои зиддинқилобии падарашро мақомоти тафтишотӣ пайдо накарданд.  

Маълум шудааст, ки амалкарди Павел сиёсӣ набуд, вай танҳо модари худро дастгирӣ кард, чун бо чашмони худ медид, ки хешони падарӣ хушунат доранд ва ӯро зери фишорҳои зиёди равонӣ қарор додаанд. Аммо барои ин писарак ҳаёти худро аз даст дод, чун модаркалон ва бобои ба хашмомада қасос гирифтанд ва ҳам ӯро қурбон карданд ва ҳам модарашро барои тамоми умр дар сӯг нишонданд.  

Бо амали ваҳшиёнаи худ онҳо аввал Павелро бо корд ба шикаму дилаш ҷароҳатдор карданду куштанд ва сипас Фёдорро, ки фирор карданӣ буд, бо чӯб ба пешониаш заданд ва сипас, кордро ба шикамаш халонданд. 

Аммо ҷинояткорон талош накарданд изи ҷинояти худро рӯбанд. Татяна Морозова-модари Павел баъдҳо ба ёд овард, ки вақте ҷасади азияткашидаи фарзандонашро ба деҳа оварданд, модари шавҳари пешинаш ва модаркалони бачаҳо Ксения Морозова бо заҳрханд гуфт: “Татяна, мо ба ту гӯшт тайёр кардем, акнун ту онро бихӯр!” 

Ин куштор ангезаи дигар ҳам дошт. Баъди он ки Трофим ҳамсар ва тифлонашро вогузошту рафт, тибқи қонун қисмате аз заминҳои вай ба Павел гузашт ва хонаводаи падарии Трофим ба ин назар буданд, ки бо аз байн бурдани меросбар заминҳои писарашонро дубора соҳибӣ хоҳанд кард.  

 

Оё ин писарак дар асл вуҷуд дошт? 

Баъди пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ фарзияи дигаре паҳн гардид, ки тирамоҳи соли 1932 худи мавҷудияти писарбачаеро бо номи Павлик Морозов зери шубҳа мебурд. Гап сари он ки дар рустои Герасимовкаи губернияи Тоболск дар бораи таърихи таваллуд ва марги писарак далелҳои зиддунақизе вуҷуд доштанд. Танҳо дар бойгониҳои гуногун 12 гузинаи суханронии фошсозандаи вай мавҷуд буд.  

Дар воқеъият будани Павликро дар замони худ танҳо муаллимаи вай Людмила Исакова тайид карда буд ва ҳатто дар бораи вай маълумоти зиёдеро ҳам нақл мекард. Бино ба гуфтаи вай Павлик Морозов гумон аст, ки масоили сиёсиро пайгирӣ мекард ва дар рафтораш ангезаҳои сиёсӣ дида намешуданд: танҳо ӯро вазъи сангини зиндагонии оилавӣ ва ҳолати фишорҳои равонӣ ба модараш нигарон карда буду бештар ба ҳамин таваҷҷуҳ дошт. Ва ба гуфтаи Исакова маҳз ҳамин омил сабаб шуд, ки Павел дар додгоҳ суханронӣ кард.  

Фарзияи дигаре низ вуҷуд дорад, ки писарбача ба як бозичаи дасти чекистон табдил шуда буд. Дар ин фарзия гуфта мешавад, ки Павлик бо хоҳиши модараш аз болои падараш шикоят кард ва баъдан гӯё аз ҷониби гумоштаҳои ОГПУ кушта шуд, то бо ин васила ба таъқиби оммавӣ ва ба зиндон андохтани тӯдаи кулакҳо шуруъ кунанд.  

Сарнавишти Павлик Морозов эҳтимолан бофтаи он солҳо буд, чун замони коллективизатсияи таърихӣ аз мушкилтарин солҳои ҳокимияти шӯроҳо ба шумор мерафт ва аз ҷониби дигар ташкилоти пионерӣ ҳеч нуфузу маъруфият пайдо намекард. Барои маъруф шудан бояд ин созмон ҳам қаҳрамонони худро медошт ва ривоятҳое бофта мешуданд, ки бачаҳои ин синну солро руҳбаланд месохтанд. Ва яке аз ин бофтаҳову ривоятҳо сарнавишти иловашуда ба зиндагиномаи Павел Морозов буд.  

Ахборе низ дар даст аст, ки Павлик аслан шомили ягон ташкилоти пионерӣ ҳам набуд ва бино ба нақли ҳамзамононаш ин гуна овозаҳо, ки гӯё вай узви созмони пионерӣ буд, ба ин деҳа танҳо баъди як моҳи маргаш паҳн гардид. Галстук бо акси вайро баъдҳо наққошӣ карданд.  

Бино ба гуфтаи муаллимаи Павлик вай дар ҳақиқат хеле зиёд мутолиа мекард ва дарсҳоро хуб аз худ менамуд ва саргармӣ ба таҳсилу мутолиа ин чизе набуд, ки вақт барои корҳои дигар пайдо кунанд. “Баъзеҳо ҳоло гумон мекунанд, ки Павлик ҳамин хел як писараки аз шиорҳои пионерӣ сершуда бо сару либоси озодаи пионерӣ буд. Аммо вай аз сабаби камбағалӣ ин сару либосро аслан ҳатто надида буд”,- ба ёд меорад муаллима. 

 

Ба ҷойи хулоса

Чизе буд ё набуд назарияи “иғвои ОГПУ” тафтиш ҳам нашуду онро касе ҳам насанҷид. Тафтиши ҳодисаи марги фоҷеавии вай гуноҳи гумонбаронро пурра исбот кард: Павликро хешовандонаш ба ангезаҳову сабабҳо ва хушунатҳои худ куштанд.  

Ва ҳатто соли 1997 маъмурияти ноҳияи Тавдин бо ташаббуси хешовандони кушташуда Данила Морозова ва Арсения Кулуканова ба Прокуратураи генералӣ муроҷиат карданд. Вале онҳо низ ба ягон натиҷаи мусбат нарасиданд. Хоҳиши бозбинии қарори додгоҳи вилоятии Урал, ки хешонаи Павликро ҳукми қатл додааст, рад карда шуд. Ҳамзамон бо ин Прокуратураи генералии Русия ба натиҷа расид, ки Морозовҳо қобили сафед кардан нестанд, чун парвандаи онҳо ҷиноист. Ва Додгоҳи олии Русия низ ба ҳамин назар аст...

Таҳияи Ф.Муҳаммад 

Хонданд 19

ОШӮБ ДАР МАҲБАС

Нояб 10, 2018
Хонданд: 46
ОШӮБ ДАР МАҲБАС

Он воқеаи даҳшатбор ҳанӯз аз хотири одамон нарафтааст, волидон то ба ҳол ба ёди фарзандон ашк мерезанд, занону кӯдакон роҳи шавҳару падар мепоянд. Эшон гумон доранд, ки шояд саҳв шуда бошад, сарпаноҳи оилаашон зиндааст ва боз ба манзил бармегардад. Волидонро интихоб намекунанд, гарчанде айбдор, ҷинояткор бошанд ҳам ҷигарбандашон ҳастанд ва ёд мекунанд, шабҳо дар хоб мебинанд.

Солҳои зиёд сипарӣ шуда бошанд ҳам, он воқеаро нафаре аз роҳбарони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ шарҳ надод. Нафаҳмонданд, ки ҳамаи ин аз чӣ сар зад, гунаҳкор кист?

 

14-16 апрели соли 1997 зиндониёни маҳбаси низомаш қатъии муассисаи ислоҳотии ЯС 3/19-и дар шаҳри Хуҷанд будаи Раёсати муассисаҳои ислоҳотии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон ошӯб карданд. Онҳо чанд талаб, аз ҷумла озод намудани якчанд ҳамроҳонашонро ба миён гузоштанд. Эшон ақида карданд, ки ин нафарон бегуноҳ буда, саҳван ё бо айби бофта ба масъулият кашида шудаанд. Маъмурияти муассиса талаби эшонро иҷро карда натавонист, зеро аз маҳалли маҳрумӣ аз озодӣ ҷавоб додани маҳкумшуда ба доираи ваколати онҳо намедарояд. 

Бунёди ошӯб дар муассисаҳои ислоҳотӣ рӯйдоди фавқулода буда, чунинаш аҳён-аҳён рух медиҳад. Дар таърихи ҷойҳои маҳрумӣ аз озодии Тоҷикистон ду маротиба ошӯб рӯй додааст:ошӯби нахустин ибтидои солҳои шастуми қарни гузашта дар муассисаи ислоҳотӣ-меҳнатии низомаш сахти ПЯ-ЯС 3/6-и Раёсати муассисаҳои ислоҳотии ВКД-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вуқуъ омада буд, ки саркардаи он Сангак Сафаров буд. Ҳамон Бобои Сангак, ки солҳои навадуми қарни гузашта роҳбарии Фронти халқиро ба уҳда дошт. 

Ошӯб бераҳмона пахш гашт, роҳбарони он, аз ҷумла Сангак Сафаров-марди саркаши бо беадолатӣ оштинопазир, ки пайваста реҷаи муассисаи ислоҳотиро вайрон мекард, байни ҳамроҳонаш нуфузи калон дошт, дар назди маъмурияти муассиса чанд талаб гузошт. Вай дархост намуд, ки вазъи нигаҳдории маҳбусон беҳтар карда шавад. Роҳбарияти Сарраёсати муассисаҳои ислоҳотии ВКД-и ИҶШС чунин воқеаро ғайричашмдошт ва зидди сиёсати давлат ҳисобид. Эшон ақида дошт, ки сокинони ин мамлакат зиндагии фаровон ва хушбахтона доранд, маҳбусон сад дар сад ҷинояткоранд, бегуноҳе ба маҳкама кашида намешавад ва ин кирдори бандиён зидди сиёсати ҳизби коммунист, давлату ҳукумат мебошад, чунин касон бояд ҷазои сазовор гиранд.

Дархостҳои ба миён гузоштаи саркардагони ошӯбро касе ба инобат нагирифт, таъкид шуд, ки кирдори хилофи талаботу реҷаи муассисаро хотима диҳанд, вагарна чораҳои қатъӣ мебинанд, аз ҷумла яроқи оташфишонро истифода мебаранд. Азбаски тарафҳо на забон ёфтанду на гузашт карданд, ошӯб бо истифодаи яроқи оташфишон ва сагҳои таълимгирифтаю машқдида бераҳмона пахш гашт. То ҳол шумораи фавтидагону захм бардоштагон маълум нест, зеро чунин рақамҳоро махфӣ нигоҳ медоштанд, вале даҳҳо нафар, аз ҷумла Сангак Сафаровро суд карда, муҳлати маҳрумиашонро зиёд намуданд ва барои иҷрои ҷазо ба муассисаи ислоҳотии низомаш махсусан вазнини ноҳияи Қаровул Бозори вилояти Бухорои Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ки он вақт дар Осиёи Миёна ягона маҳбасхонаи низомаш махсусан вазнин ҳисоб меёфт гузарониданд. Бераҳмона пахш кардани ошӯб чашми маҳбусонро тарсонд ва дар муассисаҳои ислоҳотӣ дигар чунин диданӣ ба қайд наафтод.

Ошӯби дуюм соли 1997 дар шаҳри Хуҷанд сар зад, ки сокинонаш аз ҷангу ҷадал худро ба канор мегиранд, бо дурандешию пуртамкинӣ ном баровардаанд.

Саркарда ва роҳбарони ошӯб маҳкумшудагон Икром Ашӯров ва Ҷамшед Абдушукуров дар олами ҷиноят нуфуз доштанд ва дар шаҳр тарафдоронашон бисёр буд. Гумон мекарданд, ки ин кирдорашон аз тарафи ҷонибдорон дастгирӣ мешавад ва онҳо ба мақсад мерасанд. 

Эшон ақида доштанд, ки қурбони беадолатӣ шуданд ва дар ин бобат ба мақомотҳои боло борҳо аризаю шикоят навишта хоҳиш намуданд, ки қазияашон аз нав ҳаллу фасл карда шавад, муҳлати маҳрумиашонро кӯтоҳ ё қатъ намоянд, вале роҳбарияти мақомоти судии ҷумҳурӣ хоҳиши онҳоро ба инобат нагирифта, ҳукми суди шаҳри Хуҷандро қонунӣ ҳисобид. 

Икром Ашӯровро барои давом додани муҳлати маҳрумӣ аз озодӣ ба муассисаи номбурда 1 феврали соли 1997 аз маҳбаси тафтишотии шаҳри Хуҷанд оварда буданд ва то 16 апрели соли 1997 он ҷо буд. 

Икром Ашӯров аз нуфузи худ, алоқааш бо дунёи озод истифода бурда, дар атрофи худ одамонро мутаҳҳид намуд ва ташкилоти ғайрирасмӣ таъсис дод. Ҳарчӣ мехост мекард, чӣ қадаре озуқаю либос ё нӯшокии спиртӣ лозим шавад дарёб менамуд, баъдан ба аъзоёни ташкилот мадад мерасонд. Дар замоне, ки одамон на фақат дар маҳбас, балки берун аз он ҳам аз озуқа танқисӣ мекашиданд, ҳисоби зиндагиашонро базӯр меёфтанд, Икрому рафиқонашон аз чизе камбудӣ надоштанд. Мавқею нуфузи Икром дар маҳбас рӯз аз рӯз боло мерафт, ба гуруҳаш одамон бештар дохил мешуданд, тарафдоронаш афзун мегашт. 

Икром ба талаботу реҷаи дохила итоат намекард, бо роҳбарияти муассиса тез-тез баҳс менамуд, сад баҳона пеш оварда, аз кор сар метофт. Азбаски баъзе кормандону афсарони муассиса дар назди вай забонкӯтоҳ буданд, ба муқобилаш чора андешида наметавонистанд. Баръакс, барояш шароит фароҳам месохтанд, рухсат медоданд, ки бе навбат бо хешу рафиқонаш вохӯрад. Кор ба ҷойе расид, ки дар қисми тиббии муассиса ҳуҷраеро барои истиқомати вай ҷудо карданд. Дар ҳуҷраи «люкс» Икром аз магнитофони тасвирӣ ва телевизор истифода мебурд, нӯшокиҳои спиртӣ ва ташнашикан захира менамуд. 

Барои вай тартиботи муқарраршуда вуҷуд надошт, маҳбусонро мезад, таҳқир мекард, кор мефармуд, ҳатто баъзан ба кормандони муассиса дод мегуфт. Касе қудрати вайро ҷазо додан надошт. Барои маҳбусони муассиса як меъёру тартибот вуҷуд дошт, барои Икром меъёру тартиботи дигар. Азбаски касе пишакашро «пишт» намегуфт, торафт  бештар бебоку шерак мегашт. 

Олимон собит намудаанд, ки шахси ба ҷиноят даст зада бояд мувофиқи кирдораш ҷазо гирад, ҷазое ки сазовори гуноҳ бошад. Рафту вайро ҷазо надиҳанд, аз пештара гуноҳи вазнинтар мекунад. Чунин нафарон барои ҷамъият хавф ба миён меоранд. 

Икром Ашӯров фаҳмид, ки ягон қувва садди роҳаш намешавад, барои кирдори хилофи қонуниаш ҷазо намегирад, дағалию дастдарозиашро давом медод. Интиҳои кор аз ибтидояш аён буд: ҷойе, ки беинтизомӣ ҳукмфармост, қонун мешиканаду ҷазо намегирад на фақат ҷиноят, балки фоҷеа сар мезанад. 

14 апрели соли 1997 бегоҳӣ Икром Ашӯров ва Ҷамшед Абдушукуров дар маҷлисгоҳи тобистонаи муассиса тахмин 20-25 нафар ҳамфикронашонро ҷамъ намуда машварат оростанд. Дар атроф посбон гузоштанд, то ки каси бегона масъалаи муҳокимашавандаро фаҳмида, ба маъмурият хабар накашад. Ҷамъомадагон нақшаи ошӯбро кашиданд: сардорони дастаҳо вазифадор шуданд, ки фаъол шаванд ва аъзоёнашонро ба ҷасурию далерӣ даъват намоянд. 

Қисми оҷилии муассиса иттилоъ гирифт, ки Икром Ашӯров ошӯб бардоштанист, бо ин мақсад ситод таъсис дод, аммо кормандони қисм чораи судбахш андешида натавонистанд ва садди роҳи ошӯб нагаштанд. 

Ҳангоми хӯроки шом дар ошхона боз ҷамъомад оростанд. Икром Ашӯров, Ҷамшед Абдушукуров ва дигар аъзоёни гуруҳ баромад карда, оид ба беадолатии маъмурияти муассиса, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ҳарф заданд. Онҳо пайваста мегуфтанд, ки қурбони беадолатӣ шудаанд. 

Баъди тановули хӯроки шом тарафдорони Икром Ашӯров ба хобгоҳи №1ҷамъ шуданд. Шумораи онҳо афзуд ва дар хобгоҳ нағунҷид. Издиҳом рӯи ҳавлӣ баромад ва он ҷо Икром Ашӯров талаб намуд, ки пеш аз ҳама маҳбусони дар утоқҳои ҷаримавӣ ва хонаи карантин будагон озод карда шаванд. Дигарон ин талабро бо доду вой ва ҳуштакшакӣ тарафдорӣ намуданд. 

Азбаски биринҷ об намебардошт, маъмурияти муассисаи ислоҳотӣ гузашт кард ва дархости ошӯбгаронро ба инобат гирифта, 41 нафар маҳбусонро аз утоқҳои ҷаримавӣ ва 4 касро аз хонаи карантин озод намуд. Онҳо бо мамнуният ба тарафи наҷотбахшашон гузаштанд. 

Ин аввалин гузашти маъмурият ва ғалабаи ошӯбгарон буд. Фармондеҳӣ ҳамин тавр оҳиста-оҳиста аз тарафи якум ба ихтиёри дуюм мегузашт. Ошӯбгарон дар минтақа ҳукмрони мутлақ шуданд. Аз хоҷагии ёрирасон гӯсфандеро оварда куштанд ва палав пухтанд. Пагоҳӣ говеро сар зада гӯшташро ба дег андохтанд. 

Баъд ба амал гузаштанд: чор маҳбуси дар собиқа милиса бударо ҳамакаса шаттабарон карданд, дашном доданд, таҳкир намуданд. Гӯё бо ин эшон алами ким кию ким-чиро гирифтанд. Фаҳмидан душвор буд, ки бо кадом андеша милисаҳои собиқи маҳкумшударо дар муассисаи ислоҳотии умумӣ нигоҳ медоштанд. 

Қисми оҷилӣ боз иттилоъ ёфт, ки ошӯбгарон нияти кормандони маъмурӣ ва шаҳрвандони барои дидорбинии хешон омадаро гаравгон гирифтанианд…

Аз  минтақаи зери тасарруфи маҳбусон баровардани ҳарбиён ва хешу табори ба вохӯрӣ омада кори душвор буд. Тадбирҳои таъҷилӣ андешида, чанд нафарро берун карданд, вале ду нафар ҳарбӣ – сардори қисми тиббӣ, капитани хизмати дохилӣ Набиҷон Нуъмонов, прапоршики калон Қосимҷон Шарифов имкони аз минтақа баромадан наёфтанд ва ошӯбгарон онҳоро ба гарав гирифтанд. И. Ашӯров ҳамчунин 10 нафар занону кӯдакони ба дидори пайвандонашон омадаро гарав гирифт. 

Вазъият идоранашаванда гашт. Ҳар лаҳза сар задани нохушии нав аз эҳтимол дур набуд. Иттилоъ расид, ки тарафдорони ошӯбгарон дар атрофи муассиса ҷамъ омаданд, онҳо нияти ба дарун ёрӣ расониданро доранд. Бо вуҷуди он, ки атрофи муассисаро кормандони мақомоти умури дохила ва ҳарбӣ ба иҳота гирифта буданд, хабар ташвишовар буд. 

Кормандони РКД-и вилоят аз соатҳои аввали ошӯб ба маҳалли ҳодиса омада, барои муътадил намудани вазъият, пешгирии ҳодисаи нохуш омода гаштанд. Хабари нохуш барқвор ба чор тараф паҳн шуд ва хешу табори маҳкумшудагон хавотир гашта назди муассисаи ислоҳотӣ меомаданд. Аз симои онҳо ташвишу изтироб ҳувайдо мегашт, занону кӯдакон сарбозони яроқдорро дида, аз тарс ашк мерехтанд. Ба маҳалли ҳодиса роҳбарони ВКД омаданд. Бо супориши эшон кормандони РКД, ШКД-и шаҳру ноҳияҳои вилоят, шуъбаи дар Хуҷанд будаи Академияи милитсия, қисмҳои ҳарбии ҷумҳурӣ ба маҳал сафарбар гаштанд. 

Пайваста гуфтушунид мекарданд, таклиф ба миён мегузоштанд, ки ихтилофро хушӣ ба хушӣ мувофиқи қонунҳои амалкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳал намоянд. Аммо ошӯбгарон розӣ нашуда, талабҳои нав ба миён мегузоштанд. Онҳо рӯйхати даҳ нафар маҳбусонро пешкаш карда, талаб намуданд, ки эшонро фавран ҷавоб диҳанд. 

Ошӯбгарон фаҳмиданд, ки талабашон иҷро намешавад, ба амал гузаштанд. Гуруҳе мошини тамғаи МАЗ (крани борбардор), ки ба муассиса мутааллиқ буд, сӯйи девор тела доданд. Онҳо мехостанд, деворро шикаста барои аз муассиса баромадан роҳ кушоянд. 

Роҳбарони ВКД-и ҷумҳурӣ аз берун баромадани маҳкумшудагон  хавотир буданд. Онҳо гумон доштанд, ки нафари аз маҳкама гурехта, дар роҳи худ ҳама чизро «мерӯбад», баҳри ба даст овардани хӯрокворию пӯшок ва маблағ даст ба ҷинояти нав мезанад. Ба ин набояд роҳ дод. 

Мошин пеш рафт ва чанде пас ба ҷӯйи лойолуд ғӯтид. Дигар илоҷи «МАЗ»-ро пеш бурдан намонд. Гуруҳе хеле мошинро пасу пеш тела доданд ва фаҳмиданд, ки қувваашон намерасад, аз баҳраш баромаданд. Ин нақша ҳам амалӣ нашуд. 

Нақшаи дигари ошӯбгарон бо мошини боркаш зада шикастани дарвозаи маҳбасхона буд. Нафаре паси чанбараки мошин нишаста онро босуръат сӯйи дарвоза ронд. Нақлиёт ба дарвоза зад, вале он нашикаст. Мазмун, маъмурияти муассиса ин фарзияро пешбинӣ карда, паси дарвоза булдозереро гузошт. Ин нақша ҳам ҷомаи амал напӯшид. 

Дар ин муддат хавфи дигаре ба миён омад: маҳбусони муассиса ба ду гуруҳ ҷудо гаштанд. Гуруҳи дуюм И.Ашӯров ва Ҷ.Абдушукуровро дастгирӣ накард. Онҳо нафароне буданд, ки оқибати ин корро тахмин менамуданд. То ба озодӣ баромадани эшон 3-4 моҳ монда буд, даҳҳо касони дигар нияти шартан озод шуданро доштанд. Барои манфиати дигарон ҷони худро ба гарав мондан ё муҳлати маҳрумиро 3-4 сол зиёд кардан чӣ лозим? Ин ҷо ҳар кас бояд манфиати худро ҷӯяд. 

Таънаю таҳқир ва таҳдиди гуруҳ давом мекард, ҳар кадоме худро ҳақ меҳисобид. Кату миз ва курсиҳоро шикаста, барои худ яроқ сохтанду ба маҳбас зарари моддӣ расонданд. Ин маъмурияти маҳбасро ба ташвиш андохт. 

Тарафҳо ба ҳам боз таклифҳо пешниҳод намуданд, вале дархостҳо иҷро нагаштанд. Барои ба осоишу дурандешӣ, хушӣ ба хушӣ анҷом додани муноқиша чанд нафар хешовандони ошӯбгаронро оварданд. Онҳо аз маҳбусон хоҳиш намуданд, ки ба эҳсосот дода нашаванд, вале дар дохил будагон ба гуфтаи онҳо аҳамият надоданд. 

Ба маҳал язнаи Икром Ашӯровро оварданд. Гумон доштанд, ки Икром гуфтаи ӯро ба инобат мегирад, зеро вақти дар маҳбас будани вай таъмини маишати оилааш бар дӯши поччояш буд. Ашӯров насиҳати язнаашро дағалона бурида, талаб намуд, ки ба ин кор дахолат накунад. 

Субҳи 15 апрел кор аз гуфтушуниди тарафайн оғоз ёфт. Дар берун будагон талаб карданд, ки ба бетартибӣ хотима диҳанд, онҳо на фақат ояндаи худ, балки падару модар, зану фарзандашонро аз ёд набароранд. 

Дар дохил будагон рӯйхати даҳ нафар маҳкумшудагонро фиристода, талаб намуданд, ки онҳоро аз маҳбас озод кунанд. Ин кори душвор буд, зеро аксари дар рӯйхат будагон барои куштор, ҳуҷуми мусаллаҳона, ғорату дуздӣ барин ҷиноятҳои вазнин маҳкум шуда буданд. Тарафи дигар изҳор намуд, ки онҳо ба ҷавоб додани номбаршудагон ҳуқуқу ваколат надоранд. 

- Не, худи ҳозир ҷавоб медиҳед, - дод зад Икром Ашӯров. – Дар акси ҳол мо ба амал мегузарем, он вақт пушаймон мешавед. 

Гуфтушунид тӯл кашид. Саркардагони ошӯб аз як тараф, аз ҷониби дигар ҷонишини вазири корҳои дохилӣ, генерал-майори милитсия А.Ғозиев, сардори Раёсати муассисаҳои ислоҳотӣ – меҳнатии ВКД-и ҷумҳурӣ, полковники  хизмати дохилӣ И.Шарифов, фармондеҳи қӯшунҳои дохилии ВКД, генерал –майор Ш.Саидамиров, сардори РКД-и вилояти Суғд, полковники милитсия А.Ваҳҳобов, прокурори вилоят, мушовири давлатии адлияи дараҷаи сеюм Б.Бобохонов, прокурори  шаҳри Хуҷанд, мушовири адлияи дараҷаи якум А.Ӯрунов, сардори Раёсати амнияти миллии вилоят, полковник И.Полвонов ва дигар роҳбарону масъулини мақомоти ҳифзи ҳуқуқу тартибот ва ҳарбӣ ширкат варзиданд. 

Онҳо ба ошӯбгарон амалашонро мувофиқи қонун шарҳ дода, оқибати кирдорашон ва масъулияти бар дӯшашон бударо фаҳмонданд, моддаҳои ба ин кирдорҳо вобастаи Кодекси ҷиноятиро бо теъдоди зиёд чоп карда, байни маҳбусон паҳн намуданд. Ваъда доданд, ки бо хешу таборашон рӯ ба рӯ менамоянд, вале дар дохил будагон аз вохӯрӣ рӯй тофтанд.

Дар гуфтушуниди дигар муовини аввали раиси вилоят Оқил Оқилов, раиси шаҳри Хуҷанд Раҳмат Бобокалонов, котиби шуъбаи вилоятии Иттифоқи нависандагон Атохон Сайфуллоев, раиси собиқадорони ҷангу меҳнати вилоят Саид Қайюмов ва дигарон иштирок намуда, ошӯбгаронро ба дурандешӣ, пуртамкинӣ даъват намуданд ва хоҳиш карданд, ки асири эҳсосот нашаванд. Бо чунин рафтор касе ба мурод нарасидааст, вале ин гуфтушунид ҳам натиҷа надод. Баъд ошӯбгарон назди дарвоза балони оксигендорро тарконданд, ба боми биноҳо  шишаҳои пур аз сӯзишвориро партофтанд. Дар натиҷа, бом оташ гирифт. Гуруҳи дигар мошини тамғаи «ВАЗ 21099» –ро оташ заданд. 

- Вазъият мураккабу муташаниҷ гашт, - шарҳ дод воқеаро нафаре аз масъулини мақомоти интизомӣ.

Хавфи барбод додани иншоот, амволи муассиса ба миён омад, амнияти маҳбусон, саломатии онҳо зери хатар монд, касе намехост, ки кор бо хунрезӣ анҷом ёбад. Ҷомаи ба маслиҳат кӯтоҳ намеояд гуфтагӣ барин чанд нафар собиқадорони мақомоти ҳифзи ҳуқуқро даъват намуда, илоҷи корро пурсидем ва нақшаи амалро кашидем. 

Дастаҳои таъиноти махсуси милитсия, РКД-и вилоят, қӯшунҳои дохилии ВКД-и ҷумҳурӣ ба ҳуҷуми мусаллаҳона омода шуданд. Роҳбарони мақомот роҳи дигари ҳалли масъаларо наёфтанд, онҳо гумон доштанд, ки ғайр аз зӯран пахш кардани ошӯб илоҷе надоранд. Эшон медонистанд, ки ҳамаи ин суфтаю ҳамвор намегузарад, даҳҳо нафар ҳалоку захмин мешаванд, бинобар ин мошинҳои ёрии таъҷилии тиббӣ, сӯхторнишонӣ тайёр намуданд, дар беморхонаҳои шаҳр барои 283 мариз кат ҷудо карданд. Мувофиқи фармони вазири корҳои дохилӣ ва раводиди прокурори генералии мамлакат дастаҳо ба амал гузаштанд. Садои тир ва доду войи захмбардоштагон ба фалак печид. 

Хараҷу мараҷ чандон тӯл накашид. Фавтидагону захмбардоштагон рӯйи замин ба хуну хок оғӯшта мехобиданд, дигарон фирор мекарданд, вале аз тир гурехта намешуд. Маҳбусонро ҷамъ карда, саф оростанд ва талафотро ҳисоб намуданд. Ошӯб ҳамин тавр зӯран пахш карда шуд ва он хеле гарон афтод. 

24 маҳкумшуда, аз ҷумла, саркардагони ошӯб –Икром Ашӯров – соли таваллудаш 1961, зодаи шаҳри Хуҷанд, маълумоташ синфи 8, пештар мувофиқи моддаи 105-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон 7 сол аз озодӣ маҳрум шуда буд. То ҳабс шуданаш ошпази фирмаи «Аҳмад»-и шаҳри Хуҷанд буд. Дар маҳаллаи 12-ум, хонаи 30, ҳуҷраи рақами 92-и маркази вилоят сокин буд. 16 декабри соли 1996 бо қарори суди шаҳри Хуҷанд мувофиқи қисми дуюми моддаи 115, қисми чоруми моддаи 234, 205, 201, қисми дуюми моддаи 204-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба муҳлати панҷ сол аз озодӣ маҳрум шудааст. 

Ҷамшед Абдушукуров – соли таваллудаш 1978, то ҳабс дар маҳаллаи 13, хонаи 28, ҳуҷраи 30 зиндагӣ мекард. Мувофиқи моддаи 109-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон 3 сол аз озодӣ маҳрум шуда буд. Бори дуюм 5 декабри соли 1996 аз тарафи суди халқии шаҳри Хуҷанд бо қисми якуми моддаи 234-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон 7 сол аз озодӣ маҳрум шуд. Ибтидои маҳрумиаш 4 ноябри соли 1996, интиҳояш 11 ноябри соли 2003. То 14 апрели соли 1997 ҳамагӣ 5 моҳу 10 рӯзи маҳрумиро адо карда буд, ҳалок гаштанд. Ҳамчунин аз захмҳои гирифта Зайниддин Маҳкамов, соли таваллудаш 1971, сокини деҳаи Исфисори ноҳияи Б.Ғафуров, 28 августи соли 1996 бо моддаи 227, қисми 3 чор сол аз озодӣ маҳрум шудааст, Бахтиёр Исроилов - соли таваллудаш 1966, зода ва истиқоматкунандаи шаҳри Намангони Ҷумҳурии Ӯзбекистон, аз тарафи суди шаҳри Конибодом барои интиқоли маводи мухаддир 29 сентябри соли 1995 панҷ сол ҳукм гирифтааст, Абдулвоҳид Орифов соли таваллудаш 1970, зода ва истиқоматкунандаи шаҳри Панҷакент, соли 1996 бо ҳукми суди шаҳри Панҷакент, бо моддаи 240 қисми 1 панҷ сол аз озодӣ маҳрум гашт. Ҳамчунин Ғуломҷон Қодиров, Александр Самошенко, Абдурасул Қозиев, Носир Аҳмадҷонов, Шуҳрат Ҳалимов, Тоҳир Намозбеков, Сергей Бушумов, Бобо Урдибоев, Махкамҷон Юсуфов, Олимҷон Нуралиев, Игор Тимофеев, Маъруф Рустамов, Мирзо Абдуазизов, Ғуфрон Аҳмадбоев, Тоҳир Ҳамдамов, Анвар Абдуқодиров, Баҳрӣ Султонов, Абдушукур Акбаров ҳалок гаштанд. 51 нафар захмҳои гуногун гирифтанд. Аз тарафи кормандони ҳифзи ҳуқуқ 4 нафар ярадор шуданд. 

Барои ошӯб ва гаравгон гирифтан аз тарафи прокурори вилоят мутобиқи моддаҳои 75 ва 135-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон парвандаи ҷиноятӣ оғоз шуд. Гуруҳи оҷилии тафтишотӣ таъсис гашт, ки ба ҳайати он кормандони прокуратура ва РКД-и вилояти Суғд шомил шуданд. 

Аҷаб тазодҳое дорад зиндагӣ, ки кас баъзан ба он сарфаҳм намеравад ва ба пешгӯию хулоса баровардан оҷизӣ мекашад: Чанд моҳ пеш аз ин воқеа дар назди бинои Ҳукумати вилоят намоиши серодам баргузор гашта буд, ки ба он Икром Ашӯров сарварӣ мекард. Баъди чанд рӯз муноқиша хушӣ ба хушӣ поён ёфт. Дертар И. Ашӯров бо ҷурми дигар ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шуд, вале вай гумон дошт, ки барои ҷинояти бофта ба масъулият кашиданд. Роҳбарони мақомоти ҳифзи ҳукуқи шаҳр бо ин роҳ аз вай барои ташкили намоиш ниқор гирифтанд. 

И.Ашӯрови пештар бо ҷинояти вазнин маҳкумшударо суди вилоят бори дуюм бо талаботи ғайриқонунии худ низоми сахтро бо пурзӯр иваз намуд. Вай дар доираҳои гуногуни роҳбарияти мақомоти ҳукуматӣ, ҳуқуқӣ, додгустарӣ шиносони худро дошт, ки онҳо ба Ашӯров пайваста мадад мерасонданд. 

30 апрели соли 1997 дар назди бинои Театри мазҳакаю мусиқии ба номи Камоли Хуҷандии маркази вилояти Суғд  ҷавоне сӯйи Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон норинҷаки тамғаи Ф-1-ро партофт. Аз таркиши норинҷак сардори давлат ва 80 нафар ҳамроҳони ӯ захмҳои гуногун бардоштанд… 

Норинҷакро сокини шаҳри Хуҷанд Фирдавс Дӯстбобоеви 21сола партофта гурехт, вале дур рафта натавонист, чанд дақиқа пас милисаҳо Равшан Ҷумъаев, Мақсуд Раҳматбоев, Бозор Шарифов, Абдурашид Ғаффоров вайро дастгир намуданд. 

Ф.Дӯстбобоев вақти пурсуҷӯ иқрор шуд, ки норинҷакро бо супориши сардори даста - сокини шаҳри Хуҷанд Хуршед Абдушукуров партофт. Хуршед Абдушукуров - бародари Ҷамшед Абдушукурови дар муассисаи ислоҳотии ЯС 3/19 ҳангоми ошӯб ҳалокшуда мебошад... Ба ин тарафи масъала мо дертар бармегардем.                                                                         

 

Ромиши Фирдавс

Хонданд 46
Пайроҳаи халқ фаромӯш намешавад!

Шоҳроҳи дар ҷаҳон машҳури Абрешим аз замонҳои қадим ба ин сӯ роҳи ҳаёт ва пайвандгари кишварҳову инсонҳо будааст. Ба ақидаи таърихнигорон ин шоҳроҳ - Бухоро, Самарқанду Саразм - маркази тамаддуни кишоварзӣ, шаҳрсозӣ ва ҳунармандии ниёгони моро низ убур мекард. 

Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар китоби худ «Тоҷикон дар оинаи таърих» навиштаанд: «Роҳи бузурги Абрешим баъди сукути ҳазорсолаҳо боз эҳё мегардад… Бохтари қадим ва Суғди бостонӣ дар чорсӯи Шоҳроҳи Бузурги Абрешим қарор дошта, қофилаи корвонҳои бешумор аз растаҳои хуштарҳу бозорҳои ободи ин сарзамини паҳновари ниёгони тоҷикон ҷониби машриқу мағриб мешитофтанд». 

Воқеан, бино ба гуфти бостоншиноси шинохтаи тоҷик Абдурауф Раззоқов, парвандаи расмии гузаргоҳи зарафшонии Шоҳроҳи  Абрешим-Панҷакент-Самарқанд-Бухоро бо ибтикори бостоншиносони  тоҷику ӯзбек  барои шомил намудан ба Феҳристи умумиҷаҳонии Мероси фарҳангии ЮНЕСКО пешниҳод шудааст.  

Тавре Усмон Эшонқулов, бостоншиноси маъруфи кишвар дар асари таҳқиқотиаш «Таърихи маданияти кишоварзии Суғд» («История земледельческой культуры горного Согда») менигорад, дар гузаргоҳи зарафшонии шоҳроҳ, ки  аз  воҳаи Панҷакент то Самарқанду  Бухоро тӯл мекашид, ҳамеша равуои одамон зиёд буд. Тоҷирону кишваркушоёни аҷнабию муқимӣ аз воҳаи Панҷакент ба Ҳиндустон, Эрону Арабистон, Сибир, Чин ва дигар кишварҳо сафар мекарданд ва баръакс. Пайраҳаҳои куҳан, ки аз дараҳои дар баҳору тобистон сарсабзу хуррами  Киштӯд ва Шинги воҳаи Панҷакент, аз канори қуллаҳои сарбафалаккашида ва аз байни ҷангалҳои сердолу дарахт, аз ин хилватгоҳҳои хомӯшу пурасрор мегузаштанд, ба ин Шоҳроҳ пайваст мешуданд. 

Ҳаракати одамон дар роҳҳои имрӯз ободи водиҳо ва дар  пайроҳаҳои қадимӣ, ки аз соҳили рӯдҳои шӯх, кӯлҳои зебо, аз байни дарахтони арча, фарку мушша, манзараҳои дилфиреби гулу сабзаҳои кӯҳистон мегузаранд, ҳеҷ гоҳ қатъ намегардад. Бештари онҳо сайёҳони хориҷианд. Аз ҳазорҳо нафар дӯстдорони сайру саёҳат, кӯҳнавардон, мухлисону ҳаводорони табиати биҳиштосои Тоҷикистон, ки дар шаш моҳи “Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ” ба кишварамон омадаанд, теъдоди зиёдашон бо шоҳроҳҳои ободу зебои “Душанбе-Хуҷанд – Айнӣ”, ки дар солҳои соҳибистиқлолии кишвар бо ташаббусу ғамхории Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ  Раҳмон бунёд гардидаанд ва бо пайроҳаҳои қадимӣ ба Искандаркӯл, Кӯли Аловиддин, Кӯли Калон, Ҳафткӯл омадаву манзараҳои дилфиребу афсонавии Сармаду Арчамайдон, ағбаҳои Шеру Тобасанг ва ёдгориҳои таърихию маданӣ ва аҳамияти ҷаҳонӣ доштаи онҳоро тамошо кардаанд. Дар байни иншооти зикршудаи сайёҳӣ бузургтарину номдортаринаш ёдгории бостонии Саразм-саромади тамаддуни кишоварзӣ, шаҳрсозӣ ва ҳунармандии тоҷикон мебошад, ки  ба зиёратгоҳи ҳақиқӣ ва  ба маркази ҷустуҷӯю омӯзиши олимон аз бисёр кишварҳои ҷаҳон табдил ёфтааст. Бо сипоси беҳад ёдовар мешавем, ки ин ёдгории беназир бо ибтикор ва ҷаҳду талоши Президенти кишварамон, Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон соли 2010 ба Феҳристи умумиҷаҳонии Мероси фарҳангии ЮНЕСКО  шомил карда шуд. 

Дар Саразм бостоншиносон саҳифаҳои нави таърихи қадимии робитаҳои тиҷоратию иқтисодӣ бо кишварҳои дуру наздик ва рағбати бузурги ба ҷаҳонгардӣ доштаи ниёгонамонро боз намуданд. Таърихшиноси машҳури ӯзбек, сарвари вақти Институти археологияи Академияи фанҳои Ӯзбекистон А. Аскаров дар як сӯҳбаташ бо мо гуфта буд: «Дар байни маҷмӯи бозёфтҳои археологии Саразм ашёҳои ҳақиқию аслӣ аз Эрон, Туркманистони ҷанубӣ, маданияти типпи Намозгоҳ, асбобу ашёҳои маишию маданӣ аз ёдгориҳои Сафолии ҷануби Ӯзбекистон, шимоли Афғонистон, зарфҳои воридотӣ аз ёдгориҳои давраи маданияти Калтаманори назди Арал дида мешаванд. Ашёҳои ҳаммонанд ба ёдгориҳои Балуҷистон зиёданд».

Ба ақидаи Абдурауф Раззоқов, дар байни бозёфтҳо ақиқи Қароқум, фирӯзаи Фарғона, лоҷуварди Бадахшон ва ғайра низ ҳастанд.

Бо дарназардошти аҳамияти бузурги таърихию илмии бозёфтҳои Саразм дар муайян намудани ҷой ва мақоми халқи тоҷик дар тамаддуни ҷаҳонӣ Пешвои миллат дар мулоқоти имсолаашон бо зиёиёни кишвар аз ҷашн гирифтани 5500- солагии тамаддуни Саразм дар соли 2020 пайғом доданд. Мавриди зикр аст, ки ин сана бар пояи маълумотҳои муътамади бостоншиносони маъруфи ватанию ҷаҳонӣ муқаррар шудааст. Хулосаҳои иштирокчиёни як ҳамоиши (колоквиум) байналмилалии бостоншиносони Иттиҳоди Шӯравӣ ва Фаронса бахшида ба ҳаёти иқтисодию иҷтимоии бохтариҳо, тахориҳо ва суғдиҳо дар давраи антиқӣ ва ибтидои асримиёнагӣ, ки охири августи соли 1986 дар шаҳри Самарқанд баргузор шуда буд, далели қотеъ бар ин гуфта мебошанд. 

Иштирокчиёни ҳамоиш дар рӯзи сеюми кории худ ба ҳафриёти Саразми Панҷакент омада, бозёфтҳои сершумори аз ин ҷо пайдошударо диданд. Яке аз муаллифони ин матлаб (Л.Қ.) бо чанде аз олимон сӯҳбат дошт. Аз ҷумла, В.А.Литвинский - академики АФ Тоҷикистон, Ходими Хизматнишондодаи илми Тоҷикистон (Москва) чунин ибрози андеша намуда буд: «Ҳафриёти Саразм аҳамияти ҷаҳонӣ дорад. Он барои таърихи халқи тоҷик хеле муҳим мебошад. Аввалин бор муяссар гашт, аниқ карда шавад, ки гузаштагони қадимии тоҷикон, ки дар водии Зарафшон зиндагӣ мекарданд, камаш шаш ҳазор сол муқаддам, эҳтимол аз ин зиёдтар кишоварз шудаанд. Ин фаҳмишу тасаввуроти моро дар бораи таърихи қадимтарини тоҷикон тамоман дигар мекунад. Ҳамаи инро ба китобҳои дарсии таърих бояд дохил кард ва китобҳоро аз нав бояд навишт…».

Ин маъниро Пол Бернар, доктори илм, сарвари гурӯҳи археологии Маркази миллии тадқиқоти илмии Фаронса дар шакли дигар баён карда буд: «Ҳафриёти Саразм ба таври раднопазир собит менамояд, ки водии Зарафшон маркази калони маданӣ, сайёҳӣ ва тиҷоратии Осиёи Миёна ва сокинонаш соҳиби маданияти баланд будаанд. Дар Панҷакент бозёфтҳои сенсатсионӣ ёфт шудаанд. Боигарии фактҳоро, ки хуб омӯхта шудаанд, мо ба китоби кушодаи ин шаҳри бузург шабоҳат медиҳем…». 

Чунин аст хулосаи олимон, меҳмонони Тоҷикистон дар бораи  Саразм, ки имрӯз ба қадамҷои сайёҳони ҷаҳон табдил ёфтааст. Ба андешаи мо, ин гуфтаҳо барои донистани аҳамияти ин ёдгории бузурги мероси фарҳангии инсоният, тарғиби он ва ҷалби бештари сайёҳону тадқиқотчиён аз кишварҳои дунё басо муҳиму заруранд.

Дар асрҳои гузашта сайёҳон, кишваршиносону таърихнигорон ва тоҷирон аз мамлакатҳои дуру наздик ба диёри тоҷикон омада, табиати зебою афсонавии онро дида, мафтуни ин диёру ин мардум шудаанд. Онҳо сари роҳи худ бо сокинони бумӣ вохӯрдаву ҳамсуҳбат шуда, аз пазироию меҳмоннавозии самимонаи онҳо бархурдор гардида, урфу одат, хислатҳо, расму оин ва шуғлу ҳунарашонро дар китобҳо ва сафарномаҳои худ қайд намудаанд. Таваҷҷӯҳ кунед ба иқтибосҳо аз ин сафарномаҳо: 

«Дар Суғд чун меҳмон ояд, соҳиби хона шодӣ намояд ва тозарӯйӣ кунад. Ва ин одат дар ҳеҷ иқлим нашунидам, магар дар ин диёр». (Абӯисҳоқ Истахрӣ, сайёҳ, географ, муаррих. Асри 10).

 «Тоҷикон, то ҷое, ки ба ман равшан аст, дар сайёраи мо тимсоли ягонаи муборизаи сангин барои ҳаёт мебошанд, ки бо вуҷуди муқобилияти алайҳашон давоми садсолаҳо идома ёфта, барои худ роҳ кушода тавонистаанд. Аз рӯи бунёд сохти сари тоҷик баёнгари олитаборӣ ва хиради ӯст, дар бораи истеъдоди модарзодии рӯҳонии онҳо низ ҳаминро гуфтан лозим аст».

Миддендорф, афсар ва саёҳатчии рус. Соли 1882.

 «Шиносоии наздик бо тоҷикон ва омӯзиши хулқу рафтор, анъана ва тарзи ҳаёти онҳо дар дили кас ҳусни таваҷҷуҳ ва эҳтиром гузоштанро ба ин халқи меҳнатдӯст, ки дар зиндагии хеш басо таъкибу азиятҳо дидааст, бидуни ихтиёр бедор месозад ва ҳайратеро дар жарфи дили мо падид меорад, ки чи сон ба рағми ин ҳама ин ҳалқ аз рӯи замин нопадид нашуд, балки симои ориёии худро нигоҳ дошта тавонист».

А. Серебренников, афсар ва кишваркушои рус. Соли 1896.

Дар ин радиф мехоҳем чанд андешаи меҳмонону сайёҳони имрӯзии Панҷакентро низ баён намоем:

«...Имрӯз дар кишвари мо Тоҷикистонро хуб мешиносанд. Далели ин солҳои охир Тоҷикистонро барои саёҳат интихоб кардани теъдоди зиёди ҳамватанони ман аст».

Каон Хаминага, олим аз Ҷопон. 

 «Панҷакент шаҳри зебост, ёдгориҳои зиёди таърихӣ ва ҷойҳои хушманзараю диданӣ дорад. Иқтисодиёташ пешрафта аст. Бигузор, меҳмонони хориҷӣ зиёдтар ба ин диёри зебо оянд ва рушду пешрафти зиндагии тоҷиконро бо чашмони худ бубинанд».

Ясмин Гуедар, сафири Ҷумҳурии Фаронса дар Тоҷикистон.

«Ман бори аввал ба Осиёи Марказӣ омадам. Кишвари шумо, Панҷакент ба ман таассуроти хеле калон бахшид. Дар Русия, умуман дар тамоми ҷаҳон, пас аз ҷанги шаҳрвандӣ, ки дар Тоҷикистон рух дод, гумон мекарданд, ки ин кишвар шабеҳи Афғонистон аст. Аммо ман бо чашмони худ дидам, ки вазъ тамоман дигар аст. Мо иштибоҳ карда будаем. Тоҷикон мардуми соҳибтамаддун, дӯстпарвар, соҳиби фарҳанги баланд ҳастанд». 

Алексей Шорохов, котиби Раёсати Иттифоқи нависандагони Русия

Дар Роҳи бузурги Абрешим, дар пайроҳаҳои сеҳрангез, ки аз ҳаводиси замонҳо  нопадид нашудаанд, дар толору қасрҳои Саразм ва Панҷакенти Қадим, дар сӯҳбати мардуми дилкушод ва меҳмоннавоз, дар назди мақбараҳои бузургон, дар канори кӯлҳо ва рӯдҳои нуқрафом, дар сояи салқини сахраҳо ва арчаҳо, дар  паҳнои марғзорҳои ҳамешасабзу атрогин, дар кӯчаю бозорҳои Панҷакенти бостонӣ-ин гаҳвораи тиллоии тамаддуни ниёгон ҳар рӯзу ҳар лаҳза ҳамин гуна суханҳои самимӣ ва руҳбахшу дилнавоз ба гӯш мерасанд.  

Зайнура Азимӣ,

Луқмон Қурбон,

шаҳри Панҷакент

Хонданд 97

ҲОҶӢ ГАРДСӮЗ АЗ ТОСҚАЛЪА

Окт 22, 2018
Хонданд: 100
ҲОҶӢ ГАРДСӮЗ АЗ ТОСҚАЛЪА

Овозаҳои саховатпешагӣ ва дасти кӯмак дароз кардани Ҳоҷи Гардсӯз ба ҳазорҳо нафарро дар солҳои вазнинӣ ва гуруснагии солҳои 95-97 асри гузашта на як бору ду бор шуниданҳо бандаро ҷониби суроғаи ин марди саховатпеша бурд.   

Ҳоҷӣ Гардсӯз - Раҳмонов Шариф Чиллахонович соли 1953 дар деҳаи Тосқалъаи ҷамоати деҳоти М.Маҳмадалиеви ноҳияи Восеъ таваллуд шудааст. Падараш дар пункти пахтақабулкунии деҳаи Тосқалъа ҳисобчӣ шуда кор мекард. Модараш бошад, колхозчӣ буд. 

- Модарам қаҳрамонмодар буданд, 11 фарзанд доранд: 7 писару 4 духтар. Ман фарзанди калонии хонадон ҳастам. Шукронаи Аллоҳ, ҳамаи фарзандони падарам сиҳату саломат буда, пайи зиндагии мустақилонаи худ ҳастанд. Ман соли 1967 баъди хатми синфи 10 ба Омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Кӯлоб ҳуҷҷат супорида, баъди супоридани имтиҳонҳо ба он дохил шудам. – мегӯяд Шариф Раҳмонов. 

Вай соли 1971 Омӯзишгоҳи педагогиро хатм карда, мувофиқи роҳхати Вазорати маориф ба ноҳияи Панҷ фиристода шуд. Дар ноҳияи Панҷ чор моҳ кор кард ва Комисариати ҳарбии ноҳия ӯро ба хизмати Модар - Ватан сафарбар намуд. Дар шаҳри Барнаул ва баъдан дар Оренбург хизмат кард. Соли 1973 хизматро сарбаландона ба охир расонида, ба Тоҷикистон баргашт. Ш.Раҳмонов ду сол дар деҳаи худашон муаллими синфҳои ибтидоӣ шуда кор кард ва соли 1975 ба факултаи таърихи УДТ ба номи Ленин дохил шуд. Муддати як сол рӯзона ва баъдан бо сабаби мушкилоти оилавӣ дар шӯъбаи ғоибона таҳсил намуд. Соли 1981 УДТ-ро хатм карда, дар МТМУ-и №15 деҳаашон то соли 1989 муаллими фанни таърих буд. 

Ҳоҷӣ Шариф мегӯяд, дар ноҳияи Қумсангир Конференсияи ҷумҳуриявии омӯзгорон мегузашт. Маро аз шӯъбаи маорифи ноҳия барои баромад кардан он ҷо фиристоданд. Аз вилояти онвақтаи Кӯлоб ягон нафаре набаромад, то шеър бигӯяд. Як нафар ҷавон аз ВМБК, як нафар ҷавон аз Хуҷанд ва як нафар омӯзгори дигар аз ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ба минбар баромада, бо забони русӣ шеър хонданд. Яке аз онҳо рубоиёти Хайёмро бо забони русӣ қироат кард. Ман низ номус карда, ба ҳайси омӯзгори ҷавон аз вилояти Кӯлоб баромада, порае аз достони Ҷ.Румиро аз минбар бо забони русӣ  қироат кардам. Баъдан директори мактаб - як зани немис, ки барандаи он озмун буд ба наздам омада гуфт, ки “тебя ещё раз просят” ва ман бо ифтихор ин маротиб ба минбар баромада, 8 -10 рубёти Хайёмро бо забони русӣ қироат кардам. Баъди баромад кардан Рамазон Ғозиев (он замон мудири маорифи вилояти Кӯлоб) ба назди ман омада, пурсид, ки “бачам, аз куҷо мешавӣ?” Ман посух додам, ки “ронандаи мудири маорифи ноҳияи Восеъ мебошам”. Рамазон Ғозиев ба ман гуфтанд, ки “Додар, барои ман фарқ надорад, ту ронандаи мудири маориф ҳастӣ, мудири хоҷагӣ ҳастӣ, ё посбони мактаб. Азбаски обрӯи моро дар ин ҷо бардоштӣ ва омӯзгорони вилояти Кӯлобро дастгирӣ кардӣ, як роҳхати сайёҳӣ ба давлати Югославия ба номат ҳаст”. Пеш аз «Золотое кольцо» рафтан раҳматии С.Тӯрахонов ба ман путёвка дода, Венгрия равон карда буд. Барои он ки ман шиносномаи хориҷиро сари вақт тайёр карда натавонистам, Рамазон Ғозиев ба ҷои роҳхати Югославия ҳамон роҳхати «Золотое кольцо»-ро тӯҳфа кард. Инчунин, як мошини дигар низ барои ҳамон баромадам тӯҳфа карданд...

Баъди соли 1989 тарки муаллимӣ карда, дар Маскав ба тиҷорат машғул шудам. 

- Мо аз Душанбе ба Маскав рафтем. Солҳои 91-92, вақте ҷумҳуриҳои собиқ шӯравӣ соҳибистиқлолии худро эълон карданд, аскарбачаҳои ин ҷумҳуриҳо дар ҳар гӯшаву канори собиқ шӯравӣ паи хизмати ватан буданд. Баъди пошхӯрӣ вазъияти онҳо вазнин шудан гирифт. Касе ба онҳо аҳмият намедод. Ман худ медидам аскарбачаҳои тоҷик дар қисми ҳарбии наздике хизмат доштанд, вале шароит ва зиндагии вазнин доштанд. Ҳамин тавр ман тиҷорат, ки мекардам, пулдор будам. Ҳолу аҳволи аскарбачаҳои ба тоҷик монандро дида, зиқ шудам. Дилам тоқат накард ва ба наздашон рафта, пурсидам, ки аз куҷоянд. Онҳо гуфтанд, аз Тоҷикистонем. Ман ба назди командири қисми низомиашон рафтам ва аз ӯ хоҳиш кардам, ки ҳукумати Шӯравӣ барҳам хӯрд, қисмҳои низомӣ ҳам ҳоло бенизом буда, парокандаанд, чӣ хизмат кунам, ки ту онҳоро ҷавоб дода метавонӣ? Он кас ба ман гуфт, ки 20-30 литр спирт биёр, ман онҳоро ҷавоб медиҳам.  Ҳамин тавр ман ба командири онҳо пул дода, 40 нафар тоҷикписарро, ки ҳама аз ноҳияи Панҷ будаанд, ҷавобашонро гирифта, ба ҳар кадомашон 25 рубли ҳамон давраина додам ва гуфтам, ба хонаҳоятон равед. 

Дар Тоҷикистон будам. Як писарак аз ҷои худамон дар Русия будааст, ба падару модараш нома навишт,а хоҳиш кардааст, ки омада маро бубаред, ки азоб дорам. Баъд ман ба Русия рафта, он писар ва боз 8 нафари ҳамроҳашро ҳуҷҷатҳояшонро дуруст карда, ба вагони самти Маскав – Тоҷикистон савор кардам ва маблағи роҳкирои қатораро низ додам. Ба ҷуз ин ҷавононеро дар кӯчаҳои Маскав медидам, ки ҳолу зори табоҳ доштанд, хизмат мекарданд, ё ҷавоб шуда бошанд ҳам имкони ба хона рафтан надоштанд. Оҳоро ба хона оварда, пули роҳкирояшонро дода, ба назди пайвандонашон гусел мекардем, - мегӯяд Шариф Раҳмонов. 

Бо маблағи тиҷорати дар Маскав мекарда Ҳоҷӣ Шариф додаронашро хононда, зан дода, хонаашон сохт. Хоҳарҳояшро ба шавҳар дод. Аз соли 1989 то соли 1991 дар Маскав пайи кор буд. Охирон сафари кардагиаш баъди ҳайкали Ленинро чаппа кардан буд. Ш. Раҳмонов мегӯяд, дар пеши меҳмонсарои “Космос” ҳамроҳи зангибачаҳо тиҷорати муштарак доштем. Онҳо ороишоти тиллоиро бисёр нағз медиданд. Ман аз заводи коркарди ашёҳои тилло ороишоти тиллоӣ харида, пулашро дар касса, дар доираи қонун месупоридам ва оварда ба онҳо медодам, онҳо ба ватанашон бурда, баъди 20 – 30 рӯз пулашро як ҷо оварда медоданд. Хубии кор дар он буд, ки боҷи гумрукӣ набуд. Инҳо ҳамон зангибачаҳое буданд, ки дар Институти дӯстии халқҳои ба номи Патрис Лумумба таҳсил мекарданд. Ҳамроҳи онҳо муддати 3 сол кор кардам. 

Соли 1991 билохира ба ватан баргаштам ва бо мардум пайи зиндагӣ дар деҳа шудем. Баъд иҷозати замин гирифтан шуд ва ман 2 га замин аз соҳили дарёи Сурхоб гирифтам ва мисли дигарон паи кори деҳқонӣ шудам. Шароити зиндагиамон хуб шуд, маҳсулот истеҳсол менамудам, ба ҷуз ин консерва тайёр мекардаму мефурӯхтам, молу гов нигоҳубинӣ мекардам, зиндагиам камбудие надошт. Чор тарафи заминам об аст – идома медиҳад суҳбаташро Ҳоҷӣ Шариф. 

Соли 1995 аҳволи зиндагии мардум бе ин ҳам ниҳоят вазнин буд ва боз ҳам вазнинтар шуд. Нафароне буданд, ки як халта гандумро ба нафарони зарурманд ба ҷои чор халта гандум доданд, яъне як халта гандум медоданд ва ба ҷои он чор халта гандум талаб мекарданд. Як халта гандумро бо як гови ҷӯшо иваз кардагиҳо ҳам буданд. 

Ҳоҷӣ Шариф як бегоҳ дар хона ҳамроҳи аҳли оила нишаста буд, ки садои гиряи аламноки кӯдаке беист ба гӯшаш расид. Пурсид, ин овози гиряи кист? Хонагиҳо посух доданд, ки овози гиряи бачаи 13-14 солаи ҳамсоя мебошад. «Нон, нон нон!» гуфта беист мегирист. Ҳамин ҳолат бисёр зиқаш менамояд (ӯ ашки чашмонашро пок мекунад) ва ҳамроҳи ҳамсараш маслиҳат карда, саҳар аз хоб хеста, як дег гардсӯз пухта, ба касоне, ки надоштанд, садақа доданд. Нарасид. Боз ба таги деги дигар оташро гиронда, равған ширин карда, шир андохта, ба он гард ҳамроҳ карда, тақсим карданд.- Деги тайёрашро тақсим карда, додан мегирифтем, боз дегҳои дигарашро равғану шир андохта, бо навбат тайёр кардан мегирифтем. Ҳамин тавр рӯзе се дег гардсӯз ба мардуми гуруснаву нон мехоста пухта медодем. Мардум омада мехӯрданд ва қисме ҳамроҳи худ гирифта мебурданд. 

Як рафиқ дорам. Аслам Ҳофиз мегуфтандаш. Вай дар хоҷагии бобои Миралӣ вазифаи мудири хоҷагиро адо мекард. Он кас биринҷ оварда медод, мо гоҳ ширбиринҷ карда ба мардуми муҳтоҷ медодем. Боре омада гуфт, ки як мард ҳамроҳи худ духтари қадрасашро аз кадом ноҳияҳои минтақа оварда, бо гиряву зорӣ илтимос кард, ки “бародар, ана ин духтарамро ба занӣ бигир ва ба ивазаш як халта гандумам бидеҳ”. 

Намедонистам, чӣ кор кунам, фарёд кунам, ки “Худои ман ин чӣ рӯз аст?”. Ман ба он мард гуфтам, ки марҳамат, 2-3 халта гандумро гирифта бираву духтарат ба ҷои фарзандам бошад. 

Боз нақл кард, ки шабе якчанд нафар омада, дар кафи дастони ман тилло рехтанд ва гуфтанд, ки бар ивазаш ду - се халта гандум ба мо бидеҳ. Лекин ман ягон дона тиллои онҳоро нагирифтам ва гуфтам, ҳеҷ чизи шумо ба ман лозим не, ман ҳамин хел мушкили шуморо ҳал мекунам. Ҳамин хел ҷавонмарди хайрхоҳ буд Аслам Ҳофиз. Вай сарояндаи хуб ҳам ҳаст ва бо раҳматии Зариф Наҷмиддин (раҳматӣ ҳофизи ғӯрамарг ва роҳбари ансамбли “Чашма” -и собиқ колхози ба номи Ленин) дӯстони қарин буданд. Бисёр шеърҳои баланд интихоб карда месароид. Ҳоло дар шаҳри Душанбе мебошад ва кору зиндагӣ дорад. Вай ҳам, Ҳофиз Аслам ҳам ба ман кам кам кӯмак мекарданд ва маҳсулоти овардаи онҳоро ҳам хӯрок пухта, ба мардум тақсим карда медодем. Мардум аз деҳаҳои ҷамоати мо ва ҷамоатҳои дигари атроф ҳама барои хӯрдан меомаданд. Бархе, ки мушкилоташ зиёдтар буд, ҳамроҳи худ зарфи хӯрокбарӣ меоварданд ва барои аҳли оилаашон мебурданд. Ин кори хайри мо се моҳ давом кард. Вақте гандум ба расидан сар кард, мардум омаданашон камтар шуд Худованд ин рӯзҳоро гузаронд ва боз рӯзҳои нек пеш омаданд, – иброз медорад Шариф Раҳмонов.  

Соли 2011 буд, рӯзе Ҳоҷӣ Шариф бемор шуда, ба беморхонаи шаҳри Душабе афтида хоб рафт. Мардуми деҳа, деҳаҳои атроф ва аз дигар ҷамоатҳо ҳам барои аёдати ӯ рафтанд. Дилаш суст кор мекарду пойҳояш варамида буданд. Духтурон ва нафарони ҳампалатааш ин қадар беморхабаргирии зиёдро дида ҳайрон шуда, аз Ҳоҷӣ мепурсиданд, ки шумо чӣ касе ҳастед? Ӯ дар посух мегуфт, ки ман ҳеҷ кас нестам, мисли ҳар яки шумо як одами оддӣ ҳастам. Меомаданд ва ростӣ, аксарияташонро умуман намешинохт ва аз онҳо мепурсид, ки бародар, нашинохтам. Мегуфтанд, ки бобои Ҳоҷӣ, мо ҳамон бачаҳое ҳастем, ки дар соли 1995 аз канори роҳ ва қади новаҳо бардошта бурда гардсӯз медодед ва мо ба худ омада, ба хонаҳоямон мерафтем ва пайи зиндагии худ мешудем. 

 -Худованд ҳеҷ хорашон накунад. Ҳозир аксарият коргар, роҳбар қисме духтуру муҳандис шуда кор мекунанд. Намакро, ки пос медоранд, Худованд нигаҳбонашон бошад. 

Шариф Раҳмонов оиладор буда, 7 фарзанд дорад: ду писару 5 духтар. Ҳамсараш духтари аммааш аз деҳаи худи Тосқалъа. Соҳиби маълумоти миёна, хонашин. Вай низ мисли Ҳоҷӣ Шариф хайрхоҳ мебошад. Ҳоло ҳам аз обилаи дастони худаш зиндагии худу аҳли оила ва наберагонашро пеш мебарад. 

Ш.Раҳмонов мегӯяд, ман ба зиёрати хонаи Худо нарафтаам ва мардум худ мартабаи ҳоҷигиро ба ман додаанд. Аз зиёрати хонаи Худо чандин нафарон, ба зиёрати ман омада мегуфтанд, ки фалон Ҳоҷӣ ва фалону фалон нафар аз Арабистон ба шумо дуруду паёми бисёр фиристоданд. Баъзеашон роҳи дарозро тай карда меоянд ба хонаам ва ҳамроҳам нишаста, суҳбат мекунанд ва мегӯянд:

- Ҳоҷӣ Шариф дар куҷост, ки пайғомашро расонем ва зиёраташ кунем. 

Ман ба онҳо мегӯям, ки каме мунтазир шавед, ҳозир меояд. Ҳарчанд, ки худи ман ҳамроҳашон ҳастам ва нишаста суҳбат дорем. Ҳамсарам хандида мегӯяд, Ҳоҷӣ Шариф ҳамин марди ҳамроҳатон, ки мебошад, аст. 

Охирон орзуву армони Ҳоҷӣ Шариф он аст, ки агар дасташ расид,  ба беваҳои бекасу фарзандони сағераи зиёде дошта ақаллан ду ҳуҷраӣ сохта бидиҳад, то ки сарпаноҳе ёбанду мушкили зиндагиашон каме ҳам бошад, беҳ шавад...

С. Халилиён, аз деҳаи Тосқалъаи ноҳияи Восеъ

Хонданд 100
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 

Хабари-рӯз

Календар

« Декабрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.