.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷаҳон

ҲАМСАРИ ДИКТАТОРИ КОРЕЯИ ШИМОЛӢ: АЗ АФСОНА ТО ҲАҚИҚАТ

Ҳаёти бонувони аввали кишварҳо, шаҳбонуҳои мамолики шоҳаншоҳӣ ҳамеша дар маркази таваҷҷуҳи расонаҳои хабарӣ қарор доштаву дорад. Ироаи маълумоти комилу дақиқ дар бораи ҳамсарони президентҳо дар кишварҳои демократие чун Амрико, Британия, Олмон ва ғайра як ҳодисаи маъмулист ва мардумони ин мамолик оид ба гузаштаву имрӯзи ҳам сарвар ва ҳам хонаводаи вай ҳама маълумоти заруриро дар ихтиёр доранд. 

Аммо кишварҳое низ ҳастанд, ки вазъи оилавии сарваронашон сиррист, мардум намедонанд ва дониста ҳам наметавонанд, ки президенташон бо кӣ ҳамхона аст, фарзандони вай кистанду чикора. 

Дар замони Иттиҳоди Шӯравӣ дар бораи ҳаёти хонаводагии сарони аввал тақрибан касе чизе намедонист ва он чи маълум буд, бар пояи ҳадсу гумон ва овозаҳо буд. Котибони аввали ҲК на ҳамеша моил буданд бо ҳамсаронашон сафарҳои хориҷӣ раванд ва ё дар нишастҳои протоколӣ бо онҳо ҳозир шаванд. Аммо Михаил Горбачёви ислоҳгаро ин анъанаро шикаст. Сокинони кишвар дар бораи Раиса Максимовна ҳама чиро медонистанд ва Горбачёв ҳам дар ҳама сафарҳояш ӯро бо худ мебурд. 

Дар кишваре чун Кореяи Шимолӣ то ҳамин чанд соли охир ҳамин анъанаи мармузу сиррӣ нигоҳ доштани вазъи оилавии сарварон ҳоким буд. Аммо Ким Чен Ин низ ин анъанаи пешгузаштагонашро ба ҳам зад ва ӯ аз аввалин сарварони ин кишвари саропо дар асрор ғӯтида аст, ки ҳамсараш қариб ҳамеша дар паҳлӯяш ва мардум ҳам тадриҷан одат кардаанд ва бо дидани вай дил хуш мекунанд.

 

Ли Сол Чжу бо руҳияи ғарбӣ

Бонуи авали Ҷумҳурии Кореяи Халқӣ-Демократӣ Ли Сол Чжи на камтар аз ҳамсари вай мавриди таваҷҷуҳи васоити ахбори омма мебошад. Ин бонуи зебо метавонад басо хубу ҷаззоб ба мардум таъсир расонад. 

Аз соли 2012, ки миёни мардум зоҳир шуд, ин модари зебои се фарзанд ба яке аз дӯстдоштатарин бонуҳо барои дастгоҳҳои таблиғотии олам табдил ёфт. Ҳоло ҳам дар бораи ин духтар, дар бораи гузаштаи вай ва қиссаи ошиқиҳояш бо сарвари ояндаи Корея маълумоти чандоне дар даст нест. Атрофиёнаш ҳамоно сарнавишти ӯро пинҳон нигоҳ медоранд ва расонаҳо бо вуҷуди талошҳои пайгирона наметавонанд дар бораи вай бештар аз он ки то кунун маълум аст, маълумот ҷамъоварӣ намоянд. 

Ҳамчуноне ишора рафт, дар бораи тарҷумаи ҳоли бонуи авали Корея маълумот кам аст. Ахборе, ки бояд ба он такя намуд, боз ҳам камтар. Тибқи гузориши Донишномаи озод Ли Сол Чжу 28 сентябри соли 1989 дар шаҳри Чхонджини вилояти Хамгён-Пукто дида ба олам кушодааст. Аммо манобеъи дигар бар ин назаранд, ки ӯ миёни солҳои 1985-1989 ба дунё омадаву дар Пхенян калон шудааст.  

Модараш духтури генеколог, падараш декан дар яке аз факултаҳои донишгоҳи маҳаллӣ (тибқи маълумотҳои дигар корманди ҳарбӣ) мебошад. Чуноне мебинем, ҳатто дар мавриди шахсияти волидонаш маълумоти расмиву дақиқ вуҷуд надорад. Вале он чизе дақиқан рушан аст, духтар дар хонаводаи зиёӣ таваллуд шудаву ба камол расидааст ва гувоҳи ин мақому манзалати муассисаҳои таълимиест, ки вай таҳсил кардааст.  

Ли Сол Чжу мактаби санъати Кимсон - муассисаи обрӯманд барои бачаҳои синфи ҳокимро хатм кардааст. Замони донишҷӯӣ соатҳои тилло ба даст мекард, шимҳое мепӯшид, ки он замон мамнуъ буданд ва бо пӯшиши сару либос аз дигар ҳамсолону шарикдарсонаш фарқ мекард. 

 

Муаммо дар муаммо… 

Ли Сол Чжу аллакай ҳамон солҳо шукуҳу дабдабаро дӯст медошт, мамнуъиятҳоро қабул надошт ва пинҳон доштани сарвату дороиро намеписандид. Ва ҳамон солҳо гомҳои нахустинро ба зинаи шуҳрати сарояндагӣ мегузошт. Вай дар фестивалҳо ва ҷашнвораҳои фарҳангӣ фаъолона ширкат мекард ва тибқи баъзе овозаҳо дар ҳайати як гуруҳи пуштибонон ширкаткунандагони мусобиқоти варзишии бозиҳои Қаҳрамонии Осиё оид ба варзиши сабук, ки дар шаҳри Инчхони Куриёи Ҷанубӣ баргузор шуда буд, ҳамроҳӣ кард. Ва баъдан дар Чин ҳам дар риштаи мусиқии вокалӣ таҳсил кард. Он замон ба кам ҷавонони куриёӣ муяссар мешуд, ки донишҳои худро дар хориҷи кишвар такмил диҳанд. Аммо Ли Сол Чжи тавонист бо истифода аз вазъи хуби молиявии хонавода ин корро кунад. 

Баъди бозгашт духтар ба дастаи машҳури ҳунарии «Пончхонбо» ба кор қабул шуд ва дар як муддати кӯтоҳ аз сарояндагони машҳури ин дастаи ҳунарӣ гардид. Ҷолиб он аст, ки сарвари Кореяи Шимолӣ Ким Чен Ир аз мухлисони ин дастаи ҳунарӣ буд.  

Охири соли 2011 Ким Чен Ир вафот кард ва аз моҳи апрели соли 2012 идораи кишвар ба дасти писари вай гузашт. Он замон Ли Сол Чжу чандин маротиба дар ҳайати дастаи ҳунарӣ дар чорабиниҳои ҳокими нав ширкат намуд ва ин овозаҳоро дар мавриди он ки бону ҳамсари Ким Чен Ин аст, тақвият бахшид.  

25 июли соли 2012 бошад расонаҳои хабарии давлатӣ эълон карданд, ки духтар дар ҳақиқат ҳамсари Ким Чен Ин – рафиқ Ли Сол Чжу аст. 

Таърихи издивоҷи онҳо низ маълум нест. Баъзе сарчашмаҳо бар ин назаранд, ки тӯйи онҳо соли 2009 баргузор шудааст ва соле баъд Ли фарзанд ба дунё овардааст, аммо манбаъҳои дигар мегӯянд онҳо то барномаи консертии мусиқии классики соли 2010 бо ҳам вонахӯрда буданд. 

Бино ба маълумоти хадамоти ҷосусии Кореяи Ҷанубӣ Ли Сол Чжу фарзанди сеюми худро моҳи феврали соли 2017 ба дунё овард. Вале матбуоти Кореяи Шимолӣ дар ин бора ягон иттилои расмиву ғайрирасмӣ пахш накард. Танҳо чизе, ки расман интишор ёфт, ин таваллуди фарзанди нахустин дар хонадони Ким Чен Ин дар соли 2010 буд. Фарзанди дуюми онҳо духтар бо номи Ким Чжу Э соли 2013 ба дунё омад.  

 

Инқилобе дар пӯшиши либос

Ли дар миёни ҳама ҳамсолону ҳамзамонони худ бо тарзи вижаи пӯшиши либос фарқ мекунад. Агар аксари занону духтарони Кореяи Шимолӣ бояд костюм пӯшанд ва хеле одиву хоксорона худро вонамуд созанд, аммо бонуи аввал ба худ иҷозат медиҳад, ки доманаи боло аз зону ба бар кунад, пойафзоли пошнадор пӯшад ва боз дар миёни хосу ом даст ба дасти шавҳараш ниҳад ва баланд бихандад.  

Ли Сол Чжу бархилофи дигар бонувони кишвараш ба мӯди аврупоиву амрикоӣ завқ дорад. Ва чун Ли Сол Чжу миёни мардум зоҳир шуд, Ким Чен Ин мамнуъияти пӯшидани шим, пойафзоли пошнабаланд ва бижутериҳоро барои занони кишвараш лағв кард. Акнун бонувони ин кишвар ба шарофати ҳамсари дӯстдоштаи сарварашон дар пӯшиши либосҳо озодиҳоеро ба даст оварданд.  

Ли Сол Чжу аввалин зани сарварони Кореяи Шимолӣ буд, ки ба худ иҷозат дод хилофи анъанау расму оинҳои навиштаву нонавишта мӯйи дарози худро дукорда занад ва бо мӯйи кӯтоҳ миёни мардум ҳозир шавад. 

Ҳамчунин, Ли Сол Чжу ба худ ин иҷозаро ҳам додаст, ки ба ҷойи нишони ҳатмӣ бо акси доҳиёни Корея қуббаҳои пурқиммат ба пеши бар овезад. Ва инро ин гуна шарҳ доданд, ки барои бонуи аввал марду пурарзиштару маҳбубтар аз ҳамсараш вуҷуд надорад. 

Ҳамсари диктатори Корея рағбати беандоза ба мӯди ғарб дорад: ҳоло вай дорои сумка аз гаронтарин ороишгарони аврупоие чун Dior ва Chanel мебошад ва ин боис шудааст, ки матбуоти ғарб ӯро зери тозиёнаи танқид гирад, ки шафқате ба халқи нимгуруснаи худ надорад ва ҳамвора майл ба дабдабаву ҳашамат мекунад.  

То Ли Сол Чжу сарварони Кореяи Шимолӣ ҳамсарони худро дар ягон сафарҳояшон бо худ набурдаанд ва ҳатто мардум намедонистанд, ки ҳамсарони кишвардоронашон кистанду фарзандонашон киҳоянд. Аммо Ким Чен Инро лозим омад ин анъанаро бишканад ва яқинан зери таъсири ҳамсари дӯстдошта ин кор сурат мегирад.  

Ким Чен Ин ба фарқ аз падар ва бобои худ хеле эҳсосотиву тундмиҷоз ва бадҷаҳл аст. Аммо метавон ҳадс зад, ки зиндагони хуби хонаводагӣ, ҳамсари зебову хушгил ва дӯстдоштанӣ бо се фарзанд ба фаъолиятҳои сиёсии доҳӣ таъсири мусбат мерасонад. Илова ба он ки нисбат ба зердастонаш хеле сахтгир асту аз вай сахт метарсанд ва ба он ҳам нигоҳ накарда, ки дар олами нухбагони сиёсиву ҳарбии кишвараш як поксозии ҷиддиро бо шеваи хеле бераҳмона роҳандозӣ кардааст, вале дар мамлакатш ислоҳоти ба манфиати мардумро ҳам пеш мебарад. 

 

Ояндаи Кореяи Шимолӣ бо Ли Сол Чжи

Ҳоло ҳам маълум нест Кореяи Шимолиро чӣ сарнавиште интизор аст. Фишорҳои байналмилалӣ меафзояд, таҳримҳо доираи фаъолиятҳои густардаро барои ҳокими Корея ҳатто дар дохили мамлакаташ тангтар мекунанд. Аммо мардумони ин кишвар бо назардошти баъзе таҳаввулоти ахир чашми умед ба он бастаанд, ки ислоҳот идома мекунад ва зиндагонии саршор аз маҳдудиятҳо наметавонад ҳамеша пойдору устувор бошад.  

Он чӣ иртибот ба Ли Сол Чжу дорад он аст, ки имрӯз вай улгуи пайравӣ барои ҳамаи бонувони Кореяи Шимолист, аммо фардо бо ин ҳама рад кардану зери по гузоштани анъанаҳои авлодиву қонунҳои маҳдудкунандаи озодӣ барои занон вай метавонад ба як омили хатар ба оянда ва дурнамои низоми худкома табдил ёбад.  

 

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 45
Рудолф Веттштайн аввалин дипломати Швейтсария

370 сол пеш дар шаҳри олмонии Мюнстер муоҳадаи сулҳе имзо шуд, ки ба ҷанги сисола (1618-1648) поён дод. Ҷанге, ки дар ин сеяк аср Аврупоро қариб аз одам холӣ кард. 

Худи Швейтсария дар ҷангҳо иштирок надошт, вале анҷоми он ба ин конфедератсия имкон дод, ки мавқеъи худро дар қораи Аврупо чун кишвари мустақилу бетараф мустаҳкам кунад ва ба масъалаҳои шартҳои пуштибонӣ ва рушди иртиботҳои тиҷоратӣ-иқтисодӣ бо шарикони хориҷӣ нуқта гузошт.  

Аммо ҳарфи асосӣ шояд ин бошад, ки дар Олмон ва Швейтсария бори аввал ба ҳузурашон дар ин олам таваҷҷуҳ карданд. Ва дар ин кор саҳми дипломати сатҳи олӣ, донишманду ояндабин Иоҳан Рудолф Веттштайн беназир аст. 

 

Низоми нави ҷаҳонӣ

Соли ҷории 2018 соли ҷашнвораҳои ҳақиқист. Ҷомеаи мутамаддини ҷаҳонӣ садсолагии Муоҳадаи сулҳи Версалро, ки ба Ҷанги якуми ҷаҳонӣ хотима гузошт, таҷлил мекунад. Ва ба ин сана рӯйдоди дигари таърихӣ низ ҳамроҳ мешавад ва ин Муоҳадаи соли 1648 аст, ки низ бо номи Сулҳи Вестфал ёд мешавад. Амалан Версал аслан як танаффусе дар “ҷанги нави сисола” буд, зеро аксари муҳаққиқон, коршиносон ва муаррихон ҷангеро, ки соли 1914 оғоз гардид ва соли 1945 ба анҷом расид, амалан як ҷанг медонанд ва фосилаи аз соли 1918 то 1939-ро таътили кӯтоҳе дар ин ҷанг мехонанд. Албатта, ин баҳс аст ва баҳси беохиру пур аз назарҳои ихтилофӣ.  

Вале муҳимтар аз ин ҳама ҳолатест, ки маҳз аз сулҳи Версал зиддияти нав шоха гирифт ва дар таърих бо номи “муоҳадаи зидди сулҳ” ном ёфт ва нутфаи ҷанги навро дар шикам мепарварид. Вале муоҳадаи Версалро ҳатто имрӯз ҳам сарчашма ва оғози ҳуқуқи нави байналмилалӣ меноманд ва метавон инро ба ҷумлаи санаҳои муҳиму таърихии Аврупо ворид кард.  

Аммо нақши Швейтсария дар чист? Ба сифати мушовир мо муаррихи швейтсарӣ Андреас Вюрглер, профессори таърихи нав ва навтарини Конфедератсия аз Донишгоҳи Бернро интихоб кардем. Муяссар шуд бо вай дар атрофи ҷанги сисола, сулҳи Вестфал ва дипломати швейтсарӣ Иоҳан Рудолф Веттштайн-яке аз шахсиятҳои муҳим ва калидӣ дар тахтаи сиёсии шоҳмоти ин давра суҳбат кунем.  

Ҷанги сисола бо ҳама фоҷеаи худ бо ҷанги сисолаи дигар, ки аз соли 1914 то 1945 идома дошт, қобили муқоиса аст. Аҳолии кулли кишварҳои Аврпуо аз заҷри гуруснагиву қаҳтӣ то ним коҳиш ёфт. Аммо баъди сӣ соли куштори ҳамдигарӣ билохира оташи он дар Аврупо хомӯш шуд. Соли 1648 паймони сулҳе, ки имзо шуд, бар пояи он баъдан “Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфал” низ шакл гирифт.  

«Тақсими нави неруҳои сиёсӣ дар Олами куҳан на танҳо аз анҷоми ҷанг ва барқарории сулҳу субот бастагӣ дорад, балки боиси иваз шудани парадигма ё бинишҳои сиёсӣ ва муносибатҳои байналмилалӣ дар Аврупо шуд”, - мегӯяд Андреас Вюрглер. Дар асл дар давраи то соли 1648 дар Аврупои Марказӣ иерархияи равшани ҳокимият мавҷуд буд: аз ҳама боло Попи Рум ва Императори Империяи Руми муқаддаси миллати Олмон (Номи расмии давлате буд дар замони ҳукмронии Оттои якум) менишаст ва дар поён шоҳигариҳои парешон ва қаламравҳои дворянӣ қарор доштанд. Ҷойи ҷомеаи деҳқонӣ поинтар аз ҳамаи ин буд.  

 

Як Швейтсария ва 26 кантон оё модели куҳнашудаест?

Швейтсария низ бахше аз ҳамин иерархия буд. Он расман ба Империяи Руми муқаддаси миллати Олмон дохил мешуд, вале давлати мустақилу соҳибихтиёр ҳисобида намешуд, ҳарчанд баъди ҷанги Шваб дар соли 1499 мақоми мухторият касб карда буд. Вале ин мухторият дар ягон асноди расмӣ сабту имзо нашуда буд, ғайр аз ин ва муҳимтар аз ҳама онро давлати мустақили миллӣ намедонистанд. Дар сохтори дохилӣ ин конфедератсия иттиҳоди ихтиёрии катонҳо ё иёлотҳои мустақилро дар бар мегирифт. 

 

Бургомистр ба конфронси сулҳ меравад

Иоҳанн Рудолф Веттштайн 27 октябри соли 1594 дар шаҳри Базел ба дунё омад. Мактаби ибтидоиро дар зодгоҳаш хонд ва баъдан ба Женева рафт ва тамоми солҳои баъдиро ба омӯзиши илм сарф кард, муддате сарбози зархарид дар артиши Италия низ буд. Вақте ба ватан баргашт, худро дар ҷомеаи онрӯза чун инсони заҳматкаш ва соҳибмансаби меҳнатқарин нишон дод. Тадриҷан соҳиби обрӯ шуд ва то мансаби бургомистр (шаҳрдор) расид. Вай зиёд талош кард омӯзаҳои назариявии худро дар амал бисанҷад ва татбиқ созад ва як ваколати дипломатии лозим дар қарни 17-ро пайдо кунад,- мегӯяд Андреас Вюрглер.

Вақте соли 1646 Иоҳанн Рудолф Веттштейни 52-сола равонаи Мюнстер ҷиҳати ширкат дар муколамаи сулҳ шуд, дар конфронс вай пеш аз ҳама дар бораи ояндаи миллати худ ва шаҳри худ андешид. “Дар оғоз вай минбари конфронс ва нишастҳову баҳсҳоро шонсе барои таҳкими манфиатҳои маҳз шаҳри худ Базел ва на кулли Швейтсария дарёфт. Аз ҷумла сухан дар бораи зиддиятҳои қариб садсола мерафт. Дар поёни ҷанги соли 1499 қариб ҳамаи катонҳо амалан қувваи ҳуқуқии додгоҳи императориро қобили қабул намедонистанд.  

Рақибони олмонии тоҷирони базелӣ фурсатро ғанимат дониста, вазъро ба манфиатҳои худ истифода мекарданд, то ки бозаргонҳои Базелро ба додгоҳ кашанд. Албатта, додгоҳ дар ин гуна ҳолатҳо ба манфиати даъвогарон қарор содир мекард, басо осону сода амволи онҳоро мусодира мекарданд ва аз худ менамуданд. «Табиист, ки ин таҷрибаи додгоҳӣ дардисарҳое барои сокинони Базел эҷод карда буд ва Веттштайн вақте ба гуфтушунидҳои сулҳ мерафт, қасд дошт аввалтар аз ҳама хидмате барои шаҳри худ кунад ва зодгоҳашро аз зулми “додрасҳои бегона” наҷот диҳад”, - иброз медорад Андреас Вюрглер ва боз илова ҳам мекунад, ки ин мафҳумро вақте сухан аз ташаббусҳои мардумии “Зидди додрасҳои бегона” меравад ва қарор аст ҳамапурсии он 25-уми ноябри соли 2018 доир шавад, набояд фаромӯш кард.  

Вақте ба Мюнстер расид, аввалин коре анҷом дод, бо сафирони Франсия ва Нидерландия иртибот гирифт ва дарк кард, ки дар ин конфронси сулҳ масолили хеле муҳим ва доманфарох мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Ва ҳоло метавон бо истифода аз он ба натиҷаҳои бештар даст ёфт. “Вай дид, ки масоили тиҷорат ва мушкилоти он чандон муҳим ҳам нестанд ва боистӣ ба масоили ҷиддитаре даст зад, то кишвар истиқлолияти бештар ба даст орад”,- меандешад Андреас Вюрглер.   

 

Баъзан муъҷиза ҳам рух медиҳад

Кофист ба Шветсарияи он замон назар андохт ва дарк ҳам кард, ки барои як дипломат умед бастан ба комёбие чӣ қадар душвор буд. Зеро конфедератсия амалан чун як давлати воҳид вуҷуд надошт. Кантонҳо миёни худ иртиботҳои мустаҳкам надоштанд, сиёсати ягона ҳоким набуд. Ин як давраи ҷангҳои беохири динӣ буд ва ҷангҳо барои тахту тоҷ, ки империяҳои аврупоӣ барои муборизаи қудрат роҳандозӣ карда буданд. Он замон на танҳо католикҳо ва протестантҳо ба ҷони худ даровехта буданд, балки ду сохтори рақиби давлатӣ: империяи Габсбургҳо аз як тараф ва Франсия аз ҷониби дигар дар рақобати рӯирост қарор доштанд.  

Ва чуноне болотар ишора шуд, дар поёни ҷанги соли 1499 Конфедератсияи Швейтсария аз Империяи муқаддасти Рум озод шуд ва ба Император на дар соҳаи додгоҳӣ, на ҳарбӣ ва на молиявӣ итоат намекард. Андреас Вюрглер ба ёд меорад, ки бо вуҷуди ҳамаи ин худи Конфедератсия дар остонаи ҷангҳои навбатии динӣ қарор дошт.  

Аз ин рӯ, мегӯяд таърихшинос конфедератҳо сиёсати ягонаи дохиливу хориҷӣ ва ҳарбӣ таҳия карда наметавонитсанд, зеро кантонҳо аслан намехостанд ба ягон моҷарои ҳарбӣ кашида шаванд. Католикҳо ва православҳои швейтсарӣ дар хориҷи кишвар зархаридӣ мекарданд ва баъзан дар амалиётҳои ҳарбӣ чун дар ду тарафи муқобил қарор доштанд, ба ноҳақ хуни ҳамдигар ҳам мерехтанд. Онҳо натиҷаи харобиовари ҷанг дар наздикии Мариняноро диданд ва намехостанд ин гуна харобӣ ба хонаҳои онҳо ояд.  

Бисёре аз муаррихон бар ин назаранд, ки маҳз ҳамон замонҳо назария ва амалияи бетарафии швейтсарӣ шакл гирифт. Ҳарчанд ин масъалаи баҳсбарангез аст, вале бидуни шак иқдоме барои оянда шуда буд.  

Ва муҳимтар аз ҳама дар доираи Маҷлиси умумишвейтсарӣ кантонҳои православ ва католик зидди ҳам буданд ва ба ин ё он қарор метавонистанд ба хотири ҳифзи манофеи худ вето гузоранд. Ҳарчанд Маҷлис коромад ҳам набуд ва таъсир ҳам надошт.  

 

Ҷобаҷошавии неруҳои нави Аврупо

Моҳи феврали сол 1647 Веттштайн аз Маҷлис ба ҳар ҳол ваколати аз номи ҳамаи Конфедератсия сухан гуфтан ва ҳимояи манфиатҳои ҳамаи онҳоро дарёфт кард. Вай аз Мюнстер ҳуҷҷате овард бо номи «Exemtion» ва ё «Истисно барои ҳолатҳои ҷудогонаи Швейтсария”. Бар асоси ҳамин “моддаи швейтсарӣ”, ки Муоҳадаи сулҳи Вестфал тасдиқ кард, Швейтсария амалан аз Конфедератсия ва Империя ҷудо шуд. Ва ҳамзамон бо ин кишвар ба маънои пурраи имрӯзаи вожа истиқлолият ба даст овард. 

 

Бетарафии Швейтсария

Дусад сол пеш дар конфронси Вена сарнавишти бетарафии Швейтсария ҳал шуд ва Русия низ дар ин нақши муҳим бозид.

Соли 1650 Веттштайн ба Вена рафт, то ин ки ба даъвоҳои пайвастаи олмониҳо ба бозаргонҳои швейтсарӣ нуқта гузорад. Ин замоне буд, ки Аврупо тадриҷан механизми муносибатҳои байни миллатҳо ва байни давлатҳоро таҳияву аз он кор мегирифт ва пояи ин муносибатҳоро эҳтироми истиқлолияти давлатии кишварҳо ташкил медод. Вюрглер мегӯяд: “Маҳз аз ҳамон давра дипломатҳо дасти ҳамдигарро мефушурдагӣ шуданд. Ва албатта, вазни сиёсии кишвар чун имрӯз он замон низ дар таъйини сиёсатҳои башарӣ нақши муҳим дошт”.  

Швейтсария аз Империя худро озод кард, вале аз сӯи дигар ҳимоятгари пурқудратро аз даст дод. Ин кишвар артише надошт ва иқтисодаш хеле заъиф буд, аз ин рӯ талош мекард дар ҳамин ҳол дар ҷомеаи байналмилалӣ мавқеъ дошта бошад. Ва ҳамин сиёсати бетарафӣ ба стратегияи зинда мондан ва соҳиби эҳтиром шудан дар сиёсатҳои хориҷӣ шуд. 

Швейтсария ба ин ҳама мадюни Веттштайн монд, чун талошҳои ин марди сиёсату дипломатия дар Мюнстер нуқтаи муҳиме дар роҳи ҳам истиқлолият ва ҳам мақоми байналмилалии бетарафии ин кишвар шуд. “Вай ба Мюнстер тани танҳо рафт ва дипломати ягонае барои ҳамаи Конфедератсия буд. Вай руҳи замонашро хуб эҳсос мекард, вай бо ин иқдомҳояш ояндаро дида тавонист”,- ба ёд меорад А.Вюрглер.  

Аммо Конфедератсияи Швейтсария ин ҳама хидматҳои пурарзиши Веттштайнро ба зудӣ қадр накард. Аз сӯе панҷоҳ сол лозим шуд, ки кантонҳо ба ин тафаккур расанд, ки онҳо пурра аз ҳокимияти императорӣ озоданд. Аз сӯи дигар натиҷаи мустақими паймони сулҳи Вестфал Ҷанги деҳқонӣ дар Швейтсария дар соли 1653 шуд. Кишоварзони Швейтсария ногаҳон аз бозорҳои ғизо маҳрум шуданд ва онҳо талаб мекарданд, ки аз истеъмори олмониҳо наҷот дода шаванд.  

«Веттштайн зидди кишоварзон бархост, амали онҳоро зери тозиёнаи танқид гирифт ва барои чанд муддат шуҳрати худро чун ҳомии сулҳу осоиш аз даст дод”,- мегӯяд Андреас Вюрглер.  

Швейтсария бори дигар аз Йоҳанн Рудолф Веттштайн танҳо соли 1881 ёд кард ва ба поси хотири вай пули наве дар Базелро ба номи ӯ номгузорӣ карданд. Ва ин пул бо номи пули «Веттштайнбрюкке» имрӯз ҳам аз ободтарин пулҳои кишвар буда, шаҳр ва зодгоҳи дипломатро ҳусни тоза мебахшад.  

www.swissinfo.ch

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 32
Нюрнберг: қадимитарин шаҳри Олмон, ки фашистон ба қатлгоҳ табдил доданд

Дар таърихи Нюрнберг саҳфаҳои драмавиву фоҷеабор ба асри ХХ алоқаманданд. Соли 1927 ин шаҳри қадимии Олмон ба маркази идеологии натсионал-сотсиалистҳо табдил шуд. Дар ин шаҳр бештари анҷуманҳои ҳизбӣ доир шудаанд, роҳпаймоиҳои аъзои ҳизби миллигаро маҳз аз ҳамин шаҳр шуруъ гардиданд. Аввалин нутқҳои оташини сарвари ин ҳизб Адолф Гитлер ҳам аз даҳҳо минбари анҷуману гирдиҳамоиҳои ҳамин шаҳр ба гӯши ҳамаи олмониён ва мардуми минтақаву ҷаҳон расиданд. Рейхи сеюм дар солҳи Ҷанги дуюми ҷаҳон дар ҳамин шаҳр конслагерҳои худро бунёд намуд. Ва билохира маҳз дар Нюрнберг додгоҳи ҷинояткорони ҷангӣ доир шуд, ки муттаҳаминро ҳукми ҷазо муқаррар намуд.

Бо гузашти даҳсолаҳо аз рӯйдодҳои хунини гузашта ва мурофиаи додгоҳӣ дар Нюрнберг ин ҳамаро наметавон тасодуфӣ номид.

 Соли 2001дар Нюрнберг тарҳи байналмилалии Маркази ҳуҷҷатнигорӣ таъсис ёфт, ки ширкаткунандагонаш ба пажуҳиши гузаштаи начандон дур-забони ҳокимияти миллигароёни гитлерӣ мепардозанд. Ин марказ дар маконе ҷойгир шудааст, ки он замонҳо Адолф Гитлер ва пайравону думравонаш ҷамъомадҳои пуровозаи худро ташкил мекарданд ва муҳимтарин қарорҳову низомҳоро ба иҷро мегузоштанд. Аз он рӯзгори пур аз даҳшат ва аз он давроне, ки баъдан дар таърихи башарият нақши хунин аз худ ба ёдгор гузошт, филмҳои зиёд, расму наворҳое боқӣ монд, ки ҳар кадом арзише доранд ва ҳикоёте аз лаҳзаҳои таърих.  

Барои анҷуманҳои солонаи худ тибқи тарҳи меъмори Гитлер Алберт Шпеер, ки баъдан вазири Рейх оид ба мусаллаҳшавӣ таъин шуда буд, соли 1933 маҷтамаъи бузурге дар майдони 11 м. мураббаъ сохта шуд, ки баъдан он қаламрави анҷуманҳои Ҳизби коргари миллӣ-сотсиалистии Олмон унвон гирифт. Дар қисмати шимолии он иншоотҳои монументалӣ аз қабили Луитполдарен, Кӯчаи калон, Минбари Сеппелин, Варзишгоҳи олмонӣ, Майдони Мартов ва ғайра ҷой гирифта буданд. 

Дар қисмати ҷанубии он иншоотеро ба нақша гирифтанд, ки мебоист ба чандин ҳазор ширкаткунандагони чорабиниҳо хизмат мерасонд. Дар ин ҷо саристгоҳи роҳи оҳан, бинои сангии комендатура, урдугоҳҳои бузурги хаймагӣ ва шабакаи азими роҳҳо мавҷуд буданд.  

Бо оғози Ҷанги дуюми ҷаҳон дар қаламрави ин шаҳр урдугоҳҳо барои асирони ҷангӣ, яъне конслагерҳо кушода шуданд. Ин лагер бо номи шталаг XIII D  ва ё Нюрнберг-Лангвассер маълуму машҳур аст. То моҳи апрели соли 1945, то замоне, ки амрикоиҳо ин шаҳррро аз натсистон озод карданд, дар ин лагерҳо бештар аз 200 ҳазор нафар асирони ҷангӣ аз ҳамаи кишварҳои олам, ки Гитлер лашкар кашидаву ишғол намуда буд, иқомат кардаанд.  

Баъди ҳамла ба СССР ба Нюрнберг сарбозони асири шӯравиро низ эъзом мекарданд. Дар бораи шарту шароити ин лагерҳо садҳо навиштаву гуфтаҳо ва шаҳодати шоҳидон мавҷуданд. Гуруснагӣ ба ҳадде буд, ки бо вуҷуди садои тири нигаҳбонон сарбозон ба муҷарради ба замин пой мондан, ҳатман дар талоши чизе мешуданд, ки ба даҳон баранд. Даҳҳо ҳазор сарбозону афсарони Артиши Сурх аз ҷумлаи бошандагони ин урдугоҳҳо буданд.  

 

ЗИНДАҲО АЗ ДӮЗАХ  

 Дар бораи сарнавишти аҷоиби маҳбуси зиндамондаи Нюрнберг ва рафиқи вай асноде ҳикоят мекунад, ки дар хазинаи маҷтамаъи  ёдбуди “Қалъаи қаҳрамон Брест” боқӣ мондааст. Солҳои 70-и асри гузашта муҳаққиқ Владимир Иванович Купчиков, собиқадори ҷанг Фёдор Иванович Железовро, ки бо насаби Шахов  мезист, ҷустуҷӯ кард. 

Железов/Шахов ба ҷанг чун сержанти полки 125-уми тирандози двизияи шашум, ки он замон двизияи Байрақи сурхдори Орлов номида мешуд, ҳамроҳ шуд. 22-июни соли 1941 Федор Иванович аз ҳалқаи муҳосира худро наҷот дод, вале ду рӯз пас фашистон ӯро дар ҳоли беҳушӣ дастгир карданд ва аввал дар урдугоҳи лаҳистонии бяла-Подляск ҷо карданд ва баъдан ба Нюрнберг интиқол доданд. Дар ҳамин ҷо вай бо Сергей Капитонович Поляков аз полки тирандози 333-и двизияи шашум вохӯрд.  Солҳои 80-и асри гузашта Поляков ба ёд оварда буд: Охири соли 1941 моро ба Нюрнберг оварданд, дар хаймаҳои брезинӣ ҷой доданд. Ҳаво хеле сард буд. Шабушҳо ба мо ҳамла карданд, одамони зиёде ба ҳалокат расиданд. Мурдаҳоро шабона мебурданд. Аз чор ғурфаи бузург мо ду нафар зинда мондем ва аксарият мурданд”.  

Албатта, Поляков дар бораи ҳамон урдугоҳи хайманишиноне нақл мекард, ки то оғози ҷангҳо мавҷуд буданд. Ин ғуфраҳои инсонбадбин ба макони азияту шиканҷаи ҳазорон асирони ҳарбӣ табдил ёфтанд, ки тадриҷан аксари онҳо фавтитанд ва теъдоди каме зинда монданд. Шароити нигаҳдории маҳбусонро идеологияи натсистӣ муайян мекард. Касонеро, ки барои кор аз лагер берун мебурданд, бахташон омад мекард ва эҳтимоляти зинда монданашон зиёд буд. Ва Железов ва Поляков аз ҷумлаи ҳамин хушбахтон буданд. Аввалӣ муддате дар як хоҷагии деҳқонӣ кор мекард. Дуюмӣ дар ҳайати коргарони дигар дар омода кардани зағолсанг иштирок кард. Дар ду маврид ҳам заҳматашон хорошикану сангин буд, вале аз шароити дохили урдугоҳ фарқ дошт. Ин ҷо метавонистанд ақалан аз гуруснагӣ намиранд.  

…Вале муаммои насаби Железов ба Шаховро хеле одӣ фаҳмониданд. Вақте ба ватанаш вилояти Иванов баргашт, Фёдр Иванович бо бонуи серфарзанде издивоҷ кард ва барои он ки насаби ин панҷ фарзандро дигар накунад, насаби худро тағйир дод. 

 

ЗИНДОНИЁНИ УРДУГОҲ 

 Ҷустуҷӯи бойгонӣ кори хеле заҳматталаб ва мушкил мебошад ва лозим аст хеле бо эҳтиёт ва мӯшикофона кор кард. Муаррихон истилоҳе доранд: танқиди сарчашма. Ва суоле бармеояд: оё метавон ҳамаи шаҳодати шоҳидонро  дар бораи он солҳои мудҳиш чун ҳақиқат қабул кард? Аз натиҷаи кори ҳамкасбони олмонӣ бармеояд, ки на ҳамеша метавон он ҳама гуфтаҳову навиштаҳоро чун ҳақиқат қабул кард. Таърихи солҳои ҷанг ҳодисаҳои зиёдеро ёд дорад, ки дар бораи марги сарбозе ё афсаре иттилоъ дода мешавад. Номаи сиёҳ ба хешовандону пайвандонаш низ мерасад, дар ватанаш рӯзи мотам ҳам мегузарад. Марги ӯро шоҳидон ҳам тайид мекунанд. Вале сарнавишти он мард дигаргуна сурат мегирад.  

Масалан, дар рустои белорусии Милевичи Иван Фёдрович Нагуй, соли таваллудаш 1913 мезист. Моҳи майи соли 1941 аллакай мақомот медонистанд, ки аз ҳамлаи фашистон ҷойи гурез нест, ӯро қатори дигарон, аз ҷумла ҳамватанаш Пётр Андреевич Русак аз эҳтиёт ба самти ҷабҳаи эҳтимолӣ бурданд. Ҳарду ҳамхизмат дар полки 124-уми артилерӣ шуданд. 22-юми июни соли 1941 полк тақрибан бе ягон муҳимоти ҷангӣ дар тамрингоҳи Красний Бор ба ҷанг рӯ ба рӯ шуд. “Бо фармон ба самти Белосток ақиб нишастем,- ба ёд меорад Пётр Русак, ки то охир дар ҷанг буд. - Бисёре аз рафиқон аз партови бомбҳо ва тири мушакҳои душман ба ҳалокат расиданд. Ва 26-уми июни соли 1941 дар ҳамин ҷо дар пеши чашмони худам дӯстам ва ҳамдеҳаам Нагуй Иван Фёдрович кушта шуд. Маконро дақиқ намедонам, вале тахминан 15 км баъди Белосток буд”. 

Бар ассоси ҳамин шаҳодат комиссариати ҳарбӣ ҳамсари вай Анна Макаровнаро хабардор кард, ки шавҳараш қаҳрамонона ҳалок шуд. Дар бойгониҳо низ ҳамин гуна навишта шудааст, асноди Вазорати мудофиаи Русия низ ҳаминро тайид мекунад. Аниқтараш чанд даҳсола ҳамин аснод ҳақиқати ҳол дониста мешуд. То он замоне, ки қайди Нагуйро дар дафтари як лагери фашистон пайдо накарданд. Дар ин қайдҳо омада, ки Нагуй 25-уми июн ба асорат меафтад ва ба Нюрнберг бурда мешавад. Вай дар пурсишҳо рақами қисми ҳарбии худро нагуфт, худро то тавонист пинҳон дошт ва ба ҷойи қисми ҳарбӣ аз ким-кадом воҳиди ҳарбии сохтмонӣ ном гирифт. Вале то охир ин ҳама пинҳонкориҳояш кор надоданд. Гестапо билохира шахсияти ӯро муайян кард. Вале сабаби маргаш номаълум, метавон ҳадс зад, ки дар кадом эътирозе ширкат намуд ва тасодуф кушта шуд.  

 

ЁДИ ҲАМА  

 Чун қоида асирони шӯравиро дар урдугоҳи Нюрнберг дурудароз нигоҳ намедоштанд. Як ҳафта ва шояд ду ё се ҳафта он ҷо нигоҳ медоштанд ва баъдан ба сар то сари Баварияи Шимолӣ тақсим менамуданд. Аммо аъзоёни ҳизбӣ, ки 1400 нафар буданд, сарнавишти дигар доштанд. Ҳамаи онҳоро дар атрофи лагер ба кор монданд. Моҳи ноябр аз онҳо тими кории 298 сохтанд. Зимистони солҳои 1941-1942 маҳбусон бо вуҷуди вазъи асафборашон ба корҳои вазнини замин дар майдони Мартов истифода шуданд. То моҳи апрели соли 1942 аз 1500 нафар наздик ба 600 нафар зинда монданд. Дигарон аз гуруснагӣ, беморӣ, сардӣ ва шароити тоқатшикани кор фавтиданд. Беш аз 30 ҳазор сарбозон ҷабран дар лагерҳои марг кушта шуданд. Тими кории 298 ҳам истисно набуд: онҳоро ба гуруҳҳо ҷудо мекарданд ва дар тамрингоҳҳо мепарронданд. 

Ҳоло исми сарбозони руси кушташудаву ҳалокшуда дар ин урдугоҳҳо маълум аст ва ҳатто ҷойи дафнашон дар қабристони Нюрнберг низ дақиқ аст. Аз ҳамаи касони шомилбуда дар тими 298 ва баъдан паррондашуда дар Дахау исми 30 нафарашон маълум, аммо ҳамагӣ як расм пайдо шудааст. 

 

ҶУСТУҶӮ ИДОМА ДОРАД 

Соли 2019 дар Нюрнберг намоишгоҳи сайёр ташкил мешавад ва баъдан аз он ҷо ба кишварҳои дигар бо ҳама асноду экспонатҳояш сафар мекунад. Муҳаққиқон талош доранд ҳамзамон бо ин рӯнамоии онлайни онро низ баргузор кунанд, аз ҷумла қарор аст бо забони русӣ низ он муаррифӣ шавад. 

Ташаббускорони олмонӣ талош мекунанд донанд, ки ба ҷуз тими машҳури 298 боз кадом гуруҳҳо ё шахсоне дар ин урдугоҳҳои марговар буданд. Мехоҳанд ҳамчунин номҳои фаромӯшшудаи сарбозон ва афсарони Артиши Сурх, ки дар ин зиндонҳо будаанд, пайдо кунанд. 

Кормандони Маркази ҳуҷҷатнигорӣ ба аксу суратҳо, хотирапораҳои маҳбусони собиқ, тарҷумаи ҳоли тоҷангии фармондеҳону сарбозон, ки дар қабристони Ҷанубии Нюрнберг ба хок супурда шудаанд, таваҷҷуҳ доранд. 

Ҳамзамон ин созмон аз ҳамагон хоҳиш мекунад ҳар иттилое дар ин замина доранд, ба ин суроға ирсол намоянд: 

Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

Роман НИКИТИН,

"Совершенно секретно", No.8/409 августи соли  2018

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 25

Назарҳо нисбати нуфуси тоҷикон дар Афғонистон гуногун аст. Бархе аз қавмгароҳои пуштун мехоҳанд, ки нуфусу нақши тоҷикон дар ин кишварро камранг нишон диҳанд. Аммо тоҷикони ин кишвар бар ин боваранд, ки аксарияти ҷамъияти Афғонистонро тоҷикон ташкил медиҳанд. Дар ҳамин ҳол, донишманди тоҷики Афғонистон доктор Ҳамид Муфид зиёда аз 40 дарсади ҷамъяити ин кишварро дар пажуҳиши тозаи худ тоҷик баршумурдааст, ки  «Самак» лозим донист фишурдаи пажуҳиши ин донишмандро бе ягон тағйиру илова пешниҳоди Шумо намояд.  

Доктор Ҳамид Муфид: Анқариб 40 дарсади ҷамъияти Афғонистон тоҷиканд

Дӯстони азиз, қаблан хидмататон арз намуда будам, ки омори нуфуси Афғонистонро дар 34 остон (вилоят) таҳти баррасӣ мегирам ва акнун бо истифода аз манобеъи муътабар ва додаҳои идороти муайян ин корро анҷом додам. Ҳарчанд душвориҳо зиёд буд, вале бо ин ҳама бо диққати болотар аз 98 дарсад ин омор дар муддати наздик ба як сол ҷамъоварӣ ва омода шуд.

Ин омор ҳақиқати талху ширин аст, ба касе ширин ва ба иддаи дигаре талх... 

Бояд ёдовар шуд, ки омори то ҷое дақиқи нуфуси кишвар ба хотири аҳдофи муайян то имрӯз махфӣ буд ва ҳатто то имрӯз низ дар ин маврид фиреб идома дорад. Масалан, чанд сол қабл китобе ба номи “Доиратул маориф” дар мавриди дарсадии нуфуси ақвоми бузурги Афғонистон ба нашр расида буд, ки омори он китоб воқиан хандаовар ва музҳик буд. Дар ин китоб паштунҳо 62%, тоҷикҳо 12 % ва ҳазораҳо 9% зикр гардида буданд, ки бо ин арқоми бебунёд мешавад нависандаи ин китобро падари таассуб номид.

Бояд таъкид кард, ки дар омори мо остонҳое, ки нуфуси зиёд доранд, мардуми онҳо тақрибан бумӣ ҳастанд ва агар нуфуси кам доранд, ноқилин (омада)-анд. Дар омор остонҳо ба ҳуруфи алифбо (форсӣ) оварда шудаанд:

Ҳама нуфуси кишвар 34 миллиону 180 226 нафар

1.Урузгон -  499.800 нафар, паштун 80%, тоҷик 10 % , ҳазора 5%

2.Бодғис - 600 150 нафар, паштун 65%, тоҷик 25%, ҳазора 0%

3.Бомиён - 499 850 нафар, паштун 5%, тоҷик 15%, ҳазора  75%

4.Бадахшон - 1 200 250 нафар, паштун 0%, тоҷик 75%, ҳазора 5%

5.Бағлон - 1000 375 нафар, паштун 15%, тоҷик 50%, ҳазора 30%

6.Балх - 2000 050 нафар, паштун 15%, тоҷик 65%, ҳазора 25%

7.Парвон - 1 000 850 нафар, паштун 5%, тоҷик 85%, ҳазора 10%

8.Пактиё - 600 755 нафар, паштун 65%, тоҷик 20%, ҳазора 5%

9.Пактико - 579645 нафар, паштун 90%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

10.Панҷшир - 499 255 нафар, паштун 0%, тоҷик 100%, ҳазора 0%

11.Тахор - 795 541 нафар, паштун 15%, тоҷик 45%, ҳазора 0%

12.Ҷузҷон - 791 300 нафар, паштун 5%, тоҷик 20%, ҳазора 5%

13.Кунар - 599 305 нафар, паштун 90%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

14.Лағмон - 806 972 нафар, паштун 65%, тоҷик 35%, ҳазора 0%

15.Лӯгар - 489 725 нафар, паштун 50%, тоҷик 20%, ҳазора 10%

16.Майдон - Кописо 696 406 нафар, паштун 35%, тоҷик 60%, ҳазора 0%

17.Нангарҳор - 2 035 620 нафар, паштун 85%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

18.Нуристон - 397 646 нафар, паштун 5%, тоҷик 5%, ҳазора 0%

19.Нимрӯз - 1 005 894 нафар, паштун 10%, тоҷик 15%, ҳазора 0%

20.Ҳирот - 2 549 740 нафар, паштун 15%, тоҷик 65%, ҳазора 20%

21.Ҳилманд - 1 003 459 нафар, паштун 85%, тоҷик 5%, ҳазора 5%

 

Се қавми бузург ба асоси дарсадӣ:

Тоҷикҳо - 39,64%

Паштунҳо - 34,67%

Ҳазораҳо - 12,65%

Бақия ақвом - 13, 04%

Азизон, аз ироъаи ин омор ҳадафи сӯ надорам, хостам ба қишри бузурги ватандорони худ хидмате карда бошам. Мавзӯи аксарият ва ақалият назди мардуми чизфаҳм аҳамият надорад ва гузаштаҳо гузашт ва сабти таърих шуд ва хуб аст, ки дар ҷомиае ба номи Афғонистон зиндагии бародарона дошта бошем. Худованд ҳама ақвоми Афғонистонро ба дӯстиву бародарӣ ҳидоят фармояд.

Хонданд 103
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 

Хабари-рӯз

Календар

« Октябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.