.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Мусоҳиба

НИГОҲИ АВВАЛ:

Чил сол фарёдшунави дард

Намедонам чандум сафарам ба ноҳияи Данғара аст, вале хуб медонам, ки дар ҳар сафар чанд нафаре пайдо мешавад ва мегӯяд: “Бачам, қати холаи Момагулат як саволу ҷавоб накардӣ?...”. Се нуқта маънои онро дорад, ки ҳар кадоме бо тарзи ба худ хос аз духтури оилавиашон Момагул Раҷабова васф мекарданд. Ин маротиба ҳам ҳолати пештара рух дод.

Момагул Раҷабова 4-уми апрели соли 1959 дар деҳаи Корези болои шаҳри Кӯлоб ба дунё омадааст. Имсол баробари ба охир расидани соли таҳсил қаҳрамони мо 40-солагии фаъолияти худро қайд кард. 40 сол бо мардум, 40 сол дар гӯш оҳу воҳ. 40 сол гӯш ба қимор, ки касе бо ҳоҷате дарашро мекӯбад. 40 сол дар бӯйи дору. 40 сол табиби қалбҳои мардуми дурдасттарин деҳаҳои шаҳру навоҳии Кӯлобу Хуросону Данғара.

Мо атрофи 59 соли зиндагӣ ва 40 соли ҳамрози мардум буданаш бо ин зани дилбохтаи касби худ суҳбате доштем.

НИГОҲИ ДУВВУМ:

Кӯчаи лойолуди хотираҳо

- Чӣ тавр ба суроғи даврони кӯдакӣ меравед?

- Сари  чанд вақт ба зодгоҳам меравам ва аз ҳар дарахту девор, сангу сафол, хонаву мактаб кӯдакиамро суроғ мекунам. Ҳама чизҳои деҳаи ман бӯй мекунанд, бӯйи кӯдакии ман.

- Кӯдакии Шумо чи гуна гузаштааст?

- Ман он даврони ширинро бо “хола-бозӣ” гузаронидаам. Дар кӯчаамон чанд духтаре буд, ки ҳамагӣ ҳар рӯз дар хонаи мо ҷамъ мешуданд ва мо афсонаҳое мебофтем, ки имрӯз худ қаҳрамонашон шудаем...

- Аз мактаб чӣ монда ба лавҳи хотир?

- Дар синфи дуюм мехондам. Як рӯз муаллим дар тахтаи синф рақами 22 навишт ва аз ман чанд будани рақами навиштаашро пурсид. Ман бошам, 2 ва 2 ҷавоб дода будам.

- Ёд доред, ки охирин бор кай бо ҳамсинфонатон якҷоя вохӯрда, суҳбат карда бошед?

- Соли 2016 мо 40-солагии хатми мактабамонро якҷоя қайд кардем. Ман ҳар вақте ки ба деҳаам равам, ҳатман хона ба хонаи ҳамсинфонам гашта, онҳоро алоҳида-алоҳида мебинам ва аз саломатию рӯзгордориашон бохабар мешавам.

НИГОҲИ САВВУМ:

Таҳсили пинҳонӣ

- Хору хас, сангу кулӯх дар роҳи ба омӯзишгоҳ дохил шудани як духтари деҳотӣ набуд магар?

- Буд-буд, бачам. Ғайр аз гуфтаҳои ту боз дар роҳи таҳсили ман дарёву кӯлҳо ҳам буданд, аммо Худо ба ман кӯмак кард. Аз синфи мо чанд нафар ба шаҳри Кӯлоб барои идомаи таҳсил камар бастанд ва мо нафарони аввалин аз деҳаамон будем. Зиддиятҳо зиёд буданд, хусусан бародарони модарам дар аввал муқобили таҳсили ман буданд ва кор то ҷое расид, ки як соли расои таҳсиламро пинҳонӣ ва бо роҳҳои дарозе, ки тағоҳоям маро набинанд, гузаронидам. Баъдан бо ёрии Худованд ва модарам каме ҳам бошад тағоҳоям аз аспи хашму бадгумонӣ фаромаданду ёрирасонам шуданд.

- Аз даврони таҳсили ним пинҳонию ним ошкороятон ягон лаҳзае ҳаст, ки барои мо қисса кунед?

- Таҳсилам дар Омӯзишгоҳи тиббии шаҳри Кӯлоб бисёр хуб буд. Моро бештар бачаҳои гуруҳамон фиреб медоданд. Дар роҳи хона-омӯзишгоҳ як дарахти тути калон буд ва барои дар паҳлуи мо қадам задан, бачаҳои гуруҳамон моро метарсонданд, ки зери он дарахт аҷина аст. Мо бошем, фақат дар сояи онҳо мерафтему меомадем.

НИГОҲИ ЧАҲОРУМ:

Ҷавоби мактубҳо

- Замони таҳсил дар мактабу омӯзишгоҳ ишқ дар ҷузвдони Шумо буд ё...?

- Вақти мактабхониам ақлам ба ишқу ошиқӣ намерасид. Замоне, ки дар омӯзишгоҳ таҳсил мекардам, ақлам басанда буд, аммо фикре, ки атрофи номам гапи баде пайдо нашавад, нагузоштам, ки касе наздик шавад ба ман. Дар ҳоле, ки чанд ҷавон ба ман таваҷҷуҳ доштанд.

- Хуб, Шумо чӣ тавр шавҳар кардед?

- Ман пас аз хатми омӯзишгоҳ бо роҳхат якуним сол дар Беморхонаи кӯдаконаи шаҳри Кӯлоб ба ҳайси хоҳари шафқат кор кардам. Баъдан шавҳар кардам.

- Бо шавҳаратон чи гуна муносибат доштед пеш аз тӯй?

- Мо пеш аз тӯй ҳамагӣ як маротиба ҳамдигарро дидем. Қиссаи хонадоршавии мо каме аҷиб аст. Вақте ки мо якдигарамонро дидем, шуълаи меҳре фурӯзон шуд. Баъд тарафи мо, намедонам бо кадом сабабе, пайвастани моро нахостанд. Мо бо як вохӯрӣ ва як суҳбат одат кардем ба ҳам. Баъдан илоҷи ба ҳам расиданро бо тасаллӣ додани якдигар ба воситаи мактуб донистем...

- Узр, гапатонро мебурам. Яъне билохира нафаре пайдо шуд, ки Шумо мактуббозӣ кунед?

- Ҳамин тавр, аммо мактубҳои мо аз бекорӣ, бозӣ ва ё хурсандӣ набуданд, балки кӯшиш мекардем ба висоли ҳам бирасем.

- Чӣ, мактубҳо қудрати ба висоли ҳамдигар расонидани Шуморо доштанд? Дар он мактубҳои аввалу бароятон азиз, кадом ҷумлаҳо навишта шуда буданд?

- Ҳар мактуби дилдорро пас аз хонданам ба болои ҷевонамон мегузоштам, ки хонагиҳо ҳама бихонанд ва аз ҳолати мо бохабар шаванд. Масалан вай рӯзе навишта буд: “Ҳаракат кун ба висоли ҳам бирасем, ман туро дӯст медорам!”. Ҷавоби ман чунин буд: “Ман кӯшиш карда истодаам, ки мо якҷо шавем ва ба ин боварӣ дорам...”. Ба ҳамин монанд. Душвортарин кор дар ҳаётам ҷавоб гардонидан ба мактубҳо буд.

НИГОҲИ ПАНҶУМ:

Гиря дар сӯги падар

- Тавре медонем, Шумо оғӯши падарро ба хотир надоред. Ҳамин тавр?

- Бале, натанҳо оғӯш, балки дар ёдам нест навозишҳо, духтарамгӯиҳояш... Лекин...

- Се нуқтаи пас аз “лекин” чӣ маъно дорад?

- Аз падарам як хотира дорам. Ман хуб дар хотир дорам, ки падарам дар пушташ захме дошт ва аз дарди он азият мекашид. Вақте ки калон шудам, аз модарам ҳақиқат ё хоб будани онро пурсидам. Модарам гуфтанд, ки дар ҳақиқат дар пушти падарам захме буда ва он вақт ман якунимсола будаам.

- Дар сӯги падар гиря накардан чӣ маъно дорад?

- Мурдан хубтар аст, аммо фаҳмиши ман намерасид.

- Ҳоло ҳам барои падар  гиря мекунед?

- Бале, бе ин намешавад. Ҳар вақте ки ба мотамхонае равам, чанд дақиқае барои падарам мегирям.

НИГОҲИ ШАШУМ:

Табиби дилҳо

- Харитаи зиндагӣ давоми роҳи ҳаётатонро чӣ гуна нишон дод?

- Ман дар ноҳияи Хуросон 12 сол бо шавҳарам зиндагӣ кардам. Соҳиби 4 фарзанд шудем. Зиндагиамон бисёр хуб буд. Соли 1986 дар ноҳияи Данғара деҳае бо номи Чорсада бунёд шуд. Сокинони деҳа аз ноҳияи Комсомолобод муҳоҷир шуда буданд. Шавҳари ман, ки биносоз буд, дар ҳамон деҳа хонааш доданд. Мо аз Хуросон ба Данғара кӯч бастем. Рости гап, пас аз омаданам пушаймон шуда будам. Зеро дар макони нави зисти мо, ки навбунёд буд, ба ҷуз дашти хоктудае дигар чизеро дидан мумкин набуд. Пас аз андаке барои ман як вагон ҷудо карданд, то ба мардум хизмати тиббӣ расонам. Дар як вақт ба мардуми 6 деҳа хизмат мерасондам. Ҳамин тавр, дар ин ҷо мо боз соҳиби 3 фарзанди дигар шудем. Шавҳарам инсони хуб буд, боре гапи мо ду нашуда буд.

- Тавре медонем, ҳоло шавҳаратон дар қайди ҳаёт нестанд...

- Дуруст. Пас аз ҷанги шаҳрвандӣ зиндагӣ мушкил шуд. Нон пайдо кардан душвор шуд. Яку якбора 4 фарзанди мо дар мактабҳои олии ҷумҳурӣ таҳсил мекарданд. Ноилоҷ шавҳарам ба Русия коркунӣ рафт. 23-юми феврали соли 2002 рафт ва 24-уми апрели ҳамон сол мурдаашро оварданд.

- Зиндагӣ вазнинтар, гиряҳо аёнтар, ғамҳо зиёдтар, нон камтар, кори саҳро зиёдтар...

- Зиндагиам мушкилтар шуд. Бо кори саҳро тавонистам, ки фарзандонамро хононам. Ҳоло охирин фарзандам дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон таҳсил дорад.

- Зиндагиатон кай ранги дигар гирифт?

- Вақте ки дуюмбора барои зери об мондани яке аз деҳаҳои ноҳияи Нуробод мардуми зиёде ба Данғара кӯчонида шуданду деҳаи Чорсада-2 бунёд шуд. Ман дар ин деҳа духтур интихоб шудам ва сокинонашро мисли сокинони деҳаи худам ҳар рӯз хабар мегирам. Ногуфта намонад, ки дар деҳаи навбунёд бунгоҳи тиббӣ бо тамоми шароитҳои замонавӣ сохта, калидашро ба дасти ман доданд.

- Одат, муҳаббат ва ё тақозои касб аст, ки Шумо хона ба хона мегардед?

- Ман ҳамаи вариантҳои пешниҳодкардаатонро қабул дорам ва ба фикрам, ба хотири ҳамааш аст рафтуомадам. Зеро, вақтҳое мешавад, ки ба хонаҳое меравам, ки бемор надоранд ва ин рафтанҳоро метавон аз муҳаббат ва аз рӯйи одат номид.

 

НИГОҲИ ҲАФТУМ:

Танҳоӣ, гул, суруд

 

- Аз мушкилиҳо ба куҷо мегурезед?

- Ба танҳоӣ.

- Дар танҳоӣ чӣ кор мекунед?

- Гул мекорам.

- Вақти гулкорӣ суруд мехонед ё фикр мекунед?

- Суруд мехонам.

- Садоятон хаста  мабод!

Суҳбати Ҳафизуллоҳ ТОҲИРӢ,

Душанбе-Данғара-Душанбе

Хонданд 46

Апаи пешдарову дилбардор

Июл 30, 2018
Диданд: 103
Апаи пешдарову дилбардор

РОЗИ АВВАЛ

Дар шинохти ӯ

Хонданд 103

Истеъдоди ман танҳоиро мепарастад

Март 24, 2018
Диданд: 460

Суҳбати Ҳафизуллоҳи Тоҳирӣ бо устоди факултаи журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон Бахтиёри Қутбиддин

ПЕШ АЗ МУСОҲИБА

Як ҷумлаи ҳамкорон
Баҳриддин Камолиддинов:
- Шахси ниҳоят хоксор, нармгуфтор, меҳрубон, беғараз ва ба касби худ хеле меҳр монда аст.
Қироншоҳ Шарифзода:
- Бахтиёри Қутбиддин журналисти рангинхаёл, тасвиргаро ва чеҳраофар аст.
Сангин Гулов:
- Барои ман Абдулмуъмин Қутбиддинов ҳамчун як шахсияти масъулиятшинос ва посдори арзишҳои миллӣ муаррифӣ шудааст.
Саъдулло Ҳайдарӣ:
- Қутбиддинов муҳаққиқи жарфнигар аст.
Рустами Абдулло:
- Бахтиёр инсони некбин, нексиришт, ва фидоии кору пайкори худ аст.

Як ҷумлаи шогирдон
Дилмурод Юсуфӣ:
- Чароғест равшнкунандаи роҳи фардои мо - журналистони ҷавон.
Маҳина Дадабоева:
- Устоди сахтгир аст.
Баҳруллои Маҳмадшариф:
- Устоди ман беҳтарин шахсият дар рӯи замин аст.
Мафтунаи Ҳисорӣ:
- Устод Қутбиддиновро ба офтобе монанд кардан мумкин аст, ки нурҳояшро ба шогирдон мепошад.
Нуралӣ Карим:
- Устод Қутбиддинов Бахтиёр шахсе ҳастанд, ки барои ба шогирди худ чизе додан кӯшише мекунанд, ки дар бисёр устодон дида намешавад.

ДАР ОМАДИ ГАП
Шумо касеро, хусусан омӯзгореро дидаед, ки ҳама дӯсташ доранд? Шумо бо марде вохӯрдаед, ки қабл аз кори худ кори дигареро иҷро кунад? Шумо ҳамсуҳбат шудаед бо нафаре, ки вақти сухан кардан табассуми доимию чеҳраи кушод дошта бошад? Агар ҷавоби ин суолҳо “бале” бошад, хуб, агар “не” бошад, боке нест, зеро ҳозир мо пушти дари ҳуҷраи кории мудири кафедраи журналисикаи байналхалқӣ Қутбиддинов Бахтиёр ҳастем ва пас аз ҷанде ҷавоби шумо - хонандагони гиромӣ “бале” мешавад.

ТАЙЁРӢ БА МУСОҲИБА
Дарро оҳиста-оҳиста ду маротиба тақ-тақ мекунаму медароям. Устод чун ҳарвақта дар назди компютери худ нишаста. Саҳифаи ворд кушода. Дар болои миз китоб, дафтар, қалам, авроқ, рӯзнома… мехобиданд ва мисле, ки навбат мепоиданд барои ба дасти устод расидан.
- Биё Ҳафизуллоҳ,- садои устод бо табассуми ҳамешагӣ шунидаву дида шуд.
- Ассалому алейкум, устод!
- Салом, салом!
- Чӣ ҳол доред устод?
- Шукр. Ҳаминҷо нишастем.
- Вақт доред мусоҳибаро гирам?
- Вақт ҳаст, марҳамат!

ФАСЛИ АВВАЛ
Ӯ кист?
Муаллими зиндагӣ. Дӯсти арзанда. Шахсияти некбину некгуфтор. Публитсисти рангинхаёл. Журналисти воқеӣ.
- Дафтари хотирот аз даврони кӯдакӣ чӣ мегӯяд?
- Даврони кӯдакӣ гуфтед, ашъори Бозор Собир ба ёд омад. Бозор Собир шоирест, ки дар ашъораш аз замони кӯдакии худ ҳикояҳо, шикоятҳо ва ривоятҳо мекунад, ки ба ҳар яки мо наздику азиз ҳастанд. Кӯдакиҳову наврасиҳои мо дар деҳа гузаштааст. Бисёр пурҷӯшу хурӯш, фарозу осудагӣ буд. Ба зиндагӣ, ба фардои нек бо ҳавас менигаристам. Парвои чизе надоштем. Шавқи хондану навиштану гуфтан маро ба чизе ҳидоят мекард.
- Чӣ гуна ба суроғи кӯдакӣ меравед?
- Дар ду ҳафтаву се ҳафта як маротиба ба деҳа меравам ва суроғ мекунам кӯдакиҳои худро. Мактаби деҳа, кӯчаҳои деҳа, хонаҳои деҳа… Ин ҳама акси садо медиҳанд аз замони кӯдакии ман ва ман ба ин васила суроғ мекунам кӯдакии худро.
- Нақши волидон дар ба воя расидани Шумо чӣ гуна буд?
- Албатта волидайн ин рабби маҷозии мо ҳастанд, ки мо пас аз Худо онҳоро дӯст медорем ва ба гуфтаҳои онҳо амал мекунем. Дар оила нақши волидон аст, ки фарзанд ба кадом роҳ меравад ва дар кадом руҳия тарбият меёбад. Шукри Худо, ки падару модари ман қайди ҳаёт ва аҳли мутолиа ҳастанд. Ҳеҷ аз ёдам намеравад, вақте ки падарам китоберо ба хона меоварданд, пас аз хондани худ ба сатҳи фаҳмиши мо нигоҳ карда, тавсия медонанд, ки мо ҳам китобҳои овардаашонро мутолиа кунем.
- Чӣ вижагиҳову дигаргуниҳо дошт донишҷӯйии Шумо аз донишҷӯйии мо?
- Муҳит, шавқу завқ ва нигоҳи мо дигар буд. Ҳар навиштаи нашршуда муҳокимаи маҳдуди худро дошт. Мо бо мақсаду ақидае, ки имрӯз аз донишгоҳ чӣ мегирам, меомадем, аммо имрӯз сарфи назар аз пешравиҳои техникаву технология, дастрас шудани ҳама гуна китоб ва лавозимоти дигар донишҷӯёни боҳавасу бомақсад ниҳоят кам ҳастанд. Аз 20-25 нафари гуруҳ 4-5 нафарашон бо мақсаду нақша омадаанд. Пешрафти техника ва технологияи навин ҷавони имрӯзаро аз мутолиа дур кард, танбалу коҳил кард. Ҷавони имрӯза донишҳое дорад, ки агар ҳамин лаҳза ба ӯ савол диҳем, даррав ба “гугл” муроҷиат мекунад. Ва гумони ман ин аст, ки омили фарқкунанда инҳо мебошанд.
- Дар замони донишҷӯйӣ ҳар инсон ба худ шахси розгӯву розшунав дорад. Аз Шумо кӣ буд дар он замон?
- Дуруст аст, ки ҳар нафар дар замони донишҷӯйӣ як нафар ҳамкурси ҳамрозу ҳамақидаи худро дорад, ки бе ибо сухани дилашро ба ӯ мегӯяд. Ман дӯсте доштам бо номи Муҳаммадмуслеҳ Муҳаммадзокир (руҳаш шод бод). Бисёр ҷавони бомаърифату босавод буд. Эҷодкору озодандеш ва озодгӯ буд. Ва ба қавле мо ҳарду камбағалони гуруҳамон будем. Ману Муҳаммадмуслеҳ аз нонвойхонаи донишгоҳ ду нон мегирифтему дар оби дарёи «Душанбенка» тар карда мехӯрдем ва бо ҳам аз мушкилию камбудиҳо ва розҳоямон суҳбат мекардем. Муҳаммадмуслеҳ аз ёди ман намеравад. Мутаассифона, ӯ дар ҷангҳои дохилӣ аз ин дунё рафт.

ФАСЛИ ДУЮМ
Омӯзгор + муаллим + публитсист + мудир = шахсият
Дунёи зиндагӣ қоидаву қонунҳои худро дорад, ки он бузургтару муҳимтару таъсирноктар аз ҳама дигар қонунҳост. Ин қонуну қавоид ба ивази ҳар навъ амалу заҳмату талош ба кас ҷазо, сазо ва подоши худро медиҳад. Инро бештари одамон чашмдор нестанд ва ҳамагӣ ғайричашмдоштанд, ки онро замзамаи оҳанги тақдир меноманд ва ба ҳар омадаву наомадаву каму беш шукрона аз даргоҳи Ҳақ менамоянд. Саодат шояд ҳамин бошад ва шояд он бошад, ки баъзеҳо дунболи тақдирсозӣ шабу рӯз метозанд.
(Аз “Руҳи Хиросима”)
- Бисёр одамон хастагиашонро бо хондани китоб, тамошои оинаи нилгун, истифодаи интернет, саёҳат дур мекунанд. Шумо чӣ гуна хастагиро рафъ мекунед?
- Баъди соатҳо паси компютер нишастан албатта хаста мешавам. Ба ҳавлӣ мебароям. Ба дарахтони шинондаам менигарам. Гирдашон чарх мезанам. Хастагии ман ҳамин минвол рафъ мешавад.
- Эйнштейнро сухани зебои модараш такон дод, Урун Куҳзодро худаш маҷбур кард, Ато Ҳамдамро амакаш дастгир шуд... Шуморо кӣ ва ё чӣ ба ин роҳ даровард ва муваффақ кард?
- Зиндагӣ ин худ такон аст. Ҳар рӯз мешунавем, мебинем, эҳсос мекунем.
- Чӣ қадар вақт лозим аст, ки одам шахс шавад ва чӣ қадар вақт лозим аст, ки шахс одам гардад?
- Ба таври хронологӣ ба ин баҳои мушаххас додан наметавон. Гоҳе мешунавем, ки ҷавоне ба мақоми баланд расидааст ва ё боз мешавад, ки нафаре ҳатто то охири умр шахсият намешавад. Ин аз худи инсонҳо вобаста аст.

ФАСЛИ ЧОРУМ
Омӯзишу тавлиди пораҳои дил
Ман илҳомро интизор намешавам. Ӯро худам садо мекунам.
(Сиёвуш Касроӣ)
Қисме худро беаҳамият вонамуд карда, дар интизории илҳом чанд рӯзу шабро сипарӣ мекунанд. Қисми дигар дар ҳақиқат мегӯянд, ки интизори илҳомем, ки ояду чизе нависем. Боз қисме ҳастанд, ки ба ҷустуҷӯйи илҳом мебароянд, яъне ба ҷойҳои камодам, боду ҳавои тоза, сокиту ором...
- Мегӯянд, ки истеъдод шармгин, танҳо ва ором аст. Шумо ба чӣ фикр ҳастед?
- Истеъдод неъмати Худост ва он на ба ҳар кас дода мешавад. Гоҳ пинҳон мемонад ва гоҳ равшан шуда, тантана мекунад. Истеъдодро бояд ба майдон овард, инкишоф дод ва тарбияту парвариш кард. Истеъдод бо шаклҳои гуногун ба инсонҳо насиб мешавад. Масалан аз ман танҳоиро мепарастад.
- Устод, аввалин китоби хондаатон ба истиснои “Алифбо” кадом буд?
- “Бузаки ҷингилапо”. Дар синфи якум мехондам.
- Аз «Бузаки ҷингилапо» чӣ ба ёд монда?
- Бибиям дар вақти дуодиҳиашон мегуфтанд, ки “Худованд ба мақсаду орзуҳоятон расонад” ва вақте ки «Бузаки ҷингилапо»-ро хондам, охирин ҷумлааш ҳамин буд, ки “Алулаку Булулак ва Хиштаки сари танӯрак ба мақсаду орзуҳояшон расиданд” ва ман дар ҳамон вақт гуфта будам, ки гапҳои бибиям дар афсона истифода шудаанд.
- Авалин навиштаатонро худатон сарлавҳа монда будед?
- Аввалин маротиба дар бораи як ҳодиса хабаре навишта будам. Редаксия сарлавҳа монда буд. Дар синфи 6-ум мехондам.
- Шумо ҳар рӯз менависед?
- Бале, ҳар рӯз менависам. Ман шарм медорам, вақте ки дар факултети журналистика дарс медиҳаму худам нанависам. Чӣ гуна виҷдон мебардорад, ки худ нанависаму ба донишҷӯён супориши навиштан диҳам? Ин якум. Дуюм ин ки, агар эҷодкор ҳар рӯз нанависад, дигар навишта наметавонад. Зеро ҳар рӯз навиштан ин далели бо оҳанги ҳаррӯза ҳамқадам будан аст ва ҳар кас, ки бо оҳанги замона ҳамқадам нест, бояд даъвои эҷодкориро аз сар дур кунад.
- Шумо чизе менависед, ки танҳо барои худатон бошад?
- Албатта. Пеш аз ҳама ман барои худам менависам.
- Пас аз нашр шудани навиштаҳоятон ба онҳо назар мекунед?
- Бале, фикр мекунам ҳама эҷодкорон ин корро мекунанд. Вақте ки навиштаатро дар ду ҷо, яъне дар почтаи электрониат ва рӯйи саҳифаи рӯзномае мебинӣ, таровати хосае дорад.
- Охирин навиштаи Шумо?
- Айни ҳол ба навиштани таронаҳое бо номи “Оҳангҳои зиндагӣ” машғулам.

ФАСЛИ ЧОРУМ
Чор нафас
Аз миёни рақамҳои арифметикӣ ҳар нафар рақами дӯстдоштаи худро дорад. Бисёр корҳояшро бо ҳамон рақам оғоз мекунаду анҷом медиҳад. Рақамҳои телефонашро бо ҳамон интихоб мекунад. Рақамҳои мошинашро барои рақами дӯстдоштааш иваз мекунад. Ҳатто рақами хонаашро ҳам кӯшиши иваз кардан менамояд, нашуд, хонаи дигар мехарад, зеро дил чунин талаб дорад.
- Устод, рақами дӯстдоштаи Шумо кадом аст?
- Ҳамаашро дӯст медорам.
- Медонам, аммо ҳаст рақаме, ки аз дигарҳояш фарқ дошта бошад ва Шумо ба он дигар хел назар кунед?
- Бале, ман бештар рақами чорро дӯст медорам.
- Чор калимаи дӯстдоштаатон...
- Худо, падар, модар, китоб.
- Чор шахси наздикатон...
- Падар, модар, оила, фарзандон.
- Чор китоби дӯстдоштаатон…
- “Восеъ” ва “Фирдавсӣ”-и Сотим Улуғзода, “Дохунда “ва “Ятим”-и Садриддин Айнӣ.
- Чор ҳамкасбе, ки наздиктар ҳастанд бароятон…
- Ҳама ҳамкасбҳо наздиканд. Мурод Муродӣ, Гулов Сангин, Саъдулло Ҳайдарӣ, Қироншоҳ Шарифзода.
- Чор шогирде, ки метавон вориси худ донист…
- Ман ба ҳар шогирде, ки бо ӯ кор мекунам, бовар дорам ва онҳо зиёданд. Ҷудояшон намекунам.
- Чор соли тиллоии умратон…
- Синфҳои 5-6 ва 9-10.
- Чор моҳи аз ҳама зиёд пурташвиш буданатон…
- Ҳар рӯз ташвишу валвалаю таҳдид аст.
- Чор ҳафтаи бекориатон…
- Бекор намемонам.
- Чор рӯзи якшанбеятон...
- Дар ташвишҳои рӯзгор сипарӣ мешаванд якшанбеҳои ман.
- Чор соате, ки эҷод карда будед…
- Чор соати шаб. Ва умуман шабҳо.
- Чор дақиқаи бефикриатон...
- Чор дақиқаи хоб буданам.
- Чор нафаси охиринатон чӣ фикр кардед?
- Ҳафизуллоҳ чӣ мехоста бошад бо ин саволҳои худ?
- Устод, узр, ки вақтатонро гирифтам.
- Ҳеҷ гап нест.

ОХИРСУХАН
Мо бо устод дар вақти мусоҳиба ниҳоят озод будем. Ҳар чизе, ки дар зеҳн буд, пурсидем. Аммо ба шумо як чизро гуфтаниам, хонандагони гиромӣ. Душвортарин амал бо нафарест, ки ҳамон корро аз ӯ омӯхтаед. Устод Қутбиддинов Бахтиёр устоди мо дар жанрҳои журналистика ҳастанд ва мо имрӯз аз эшон мусоҳиба гирифтем.

 

Хонданд 460

Ҳоҷӣ Ибодулло Калонзода, имомхатиби масҷиди ҷомеи «Нури Ислом», диншинос ва яке аз чеҳраҳои шинохта дар як суҳбати ихтисосӣ аз заминаи пайдоиши ҷараёнҳои ифротӣ, сабабу омилҳои асосии гароиши ҷавонон ба ҳар гуна равияҳои террористиву экстремистӣ, роҳҳои пешгирии он ҳарф зад. Журналист Ҷамшед Маъруф зимни суҳбат ба ин ва чанд суоли дигар посух ҷуст.

Мардум қариб аз дини худ бехабар буданд!

- Қаблан сипос, ки таклифи моро барои суҳбати ихтисосӣ дар мавриди гароиши ҷавонон ба ҳар гуна равияҳои террористиву ифротӣ қабул фармудед. Хуб, бигӯед, ки заминаи пайдоиш ва пайвастшавӣ ба ин гуна ҷараёнҳо аз кай сарчамшма мегирад?
- Бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим ва биҳи настаъйин. Вақте ки мо дар бораи як воқеияти имрӯзаи ҳаёт сухан мегӯем, албатта, мо бояд донем, ки дар заминаи пайдоиши ин воқеаҳо, ҳаёти имрӯзаи мо, дар таърих оё омиле ҳаст ё не?! Ва албатта, заминаи ин шомилшавиҳо худи имрӯз пайдо нашудааст, қисми асосӣ ба таърих вобастагӣ дорад. Яъне, гузаштагон, падарону модарони мо замони шӯравӣ ба мисли имрӯз аз дин баҳраманд набуданд. Дин дар дохили оила буд. Урфу одатҳои динӣ ҳамчун як урфу одатҳои оилавӣ, урфӣ амал мекард. Дин дар ҷомеа анқариб вуҷуд надошт, яъне мисли имрӯзе, ки ҷомеаи озоди Тоҷикистон, мардум, халқ, миллати тоҷик аз динаш баҳраманд аст, дар замони шӯравӣ баҳраманд набуд ва ин як заминаи аз маърифати динӣ билкулл дур шудани ҷомеа гашта буд. Яъне, аксарияти мардум, алалхусус ҷавонҳо, дар охири замони шӯравӣ, дар тӯли 70-80 сол қариб, ки аз дини худ бехабар буданд! Аз дин фақат ба мисоли урфу одати хонагӣ, ки падару модари мо дар сари дастурхон масалан, дуо мекарданд, Қуръон мехонданд ё дар як маросими азодорӣ иштирок карда, Қуръон хонда, ба дуои фотиҳа мерафтанд, қисман рӯза медоштанд, бисёр як доираи маҳдуди маърифати динӣ буд. Сухан дар бораи нуктаҳои нозуки дин намеравад. Умуман, ҳамчун мусалмон, мардуми боимон, мусалмонзода будем, аммо маърифати динӣ қариб ба сифр наздик буд ва ин ҷомеаро баъд аз шӯравӣ, ба замони озодии истиқлолият Худованд насиб кард ва ҳама озод шуданд. Шукри Худованд, ки масҷидҳо ҳам пайдо гаштанд, китобҳо ҳам пайдо шуданд, аммо ба як ҷомеае, ки аз дин дар тӯли 70-80 сол дур буд, пешкаш карда шуд. Ҷомеа ташнаи дин, масҷиду мадраса, Қуръон ва ташнаи хондан буд. Аз ин ҳолати ҷомеаи нав ба озодӣ расида душманон сӯйистифода карданд, чун душман медонад, ки ба куҷо ҳамла кунад ва мардуми тамоми ҷумҳуриҳои собиқ шӯравӣ дар ин масъала осебпазиртарин буданд, алалхусус мардуми Осиёи Миёна ва мардуми Қафқоз - Доғистон, Чеченистон. Бубинед, ҳар куҷое, ки мусалмонон буданд, душманони ин миллатҳо ба мардум ва хусусан ҷавонон чаро таваҷҷуҳ карданд?!
Калонсолон ба ҳар ҳол каме бошад ҳам, аз урфу одатҳои халқӣ-мардумии динии мо баҳраманд буданд. Яъне, фикри мустаҳкам доштанд, кам доштанд, аммо собитқадам дар ин масъала буданд. Аммо ҷавонҳои замони истиқлолият, барояшон тамоми арзишҳои исломӣ дастрас буд ва аз падару модар фақат як чизи урфӣ гирифтанд. Яъне, заминаи тафаккури онҳо дар масъалаи маърифати исломӣ ба як биёбоне, ки холӣ аст, кишт кунед. Як киштзори холӣ, ки ҳам об дораду ҳам ҳавои хуб ва дар ин вақт, он тарафдорони ҷараёнҳои ифротӣ, ки таҷрибаи бисёр бойи садсолаҳо доранд, механизми корӣ, система ва пул доранд, онҳо таҳлил карда мегарданд, ки дар куҷои дунё бояд онҳо кишт кунанд. Яъне, ин ҷараёнҳоро байни мардуми ин кишварҳо дохил кунанд.
Аз он солҳои охири асри XX ҷараёни экстремистӣ-террористии «Ҳизб-ут-таҳрир» корашонро дар Осиёи Миёна оғоз карданд. Агарчи ин заминаи Ҳизби наҳзати исломӣ (ҳизби мамнуъ дар Тоҷикистон) дар солҳои 70-уми асри гузашта буд. Аммо замони шӯравӣ, бо системаи шӯравӣ онҳо корашонро оғоз карда буданд. Солҳои 80-90-ум вақте ҷанги дохилӣ пайдо шуд, заминаи ин қувваҳо ва мақсадҳои ин ҳизб бо номҳои демократия, озодӣ, истиқлолият дар он замон пиёда мешуданд. Онҳо хилофати исломӣ месозем намегуфтанд, балки ба ин шакл пешниҳод карда буданд. Вақте ба истиқлолият расидем, ин қувваҳо диданд, ки мардуми шӯравии пешин дар ҳама кишварҳо мустақил шуданд, албатта, як давлати навбунёд, имкониятҳои имрӯза он вақт набуд, буҷа маълум буд, тамоми ниҳодҳо ва системаҳои маориф, тандурустӣ, иқтисод, ҳама қариб ки баъд аз ҷанги шаҳрвандӣ вайрон шуданд, дар ин замон қувваҳои носолим ва тарафдорони ҷараёнҳои ифротӣ пинҳонӣ фаъолияти худро дар ҷомеаи мо оғоз карданд. Вале бубинед, ин ҷараёнҳо китобҳои худро ба забони тоҷикӣ тарҷума ва чоп карданд. Баъдан, миёни мардум ва ҷавонони мо ин китобҳоро аз солҳои 90-ум оғоз карда, паҳн карданд. Яъне, таълимоти мо, мазҳаби Имоми Аъзам, ки урфию одатӣ буд, аммо маърифати динӣ надоштем ва ба ҷойи он ки китобҳои «Чаҳоркитоб»-ро хонем, ки мазҳаби Имоми Аъзам аст, душманон ҳаракат карданд китобҳои мазҳабӣ, сиёсии худро ба забони тоҷикӣ тарҷума кунанд ва ба ҷавонони мо расонанд. Шумо фикр кунед, ки китоб дар куҷо чоп мешавад, дар куҷо тарҷума мешавад ва бепул оварда, тақсим карда мешавад?!
Чаро онҳо Қуръонро ба тоҷикӣ тарҷума карда, тақсим накарданд? Чаро онҳо китоби Имоми Бухориро ба тоҷикӣ тарҷума накарданд? Чаро онҳо «Чаҳоркитоб»-ро чоп карда, тақсим накарданд? Онҳо китобҳои худ - китобҳои ҷараёниву мазҳабиашонро ба забони тоҷикӣ оварданд, ки барои ин маблағ лозим аст. Пас, мақсаде доштанд, ки ҷавонони моро дар асоси таълимоти худ, яъне гуруҳҳое ташкил кунанд ва ҷавонон Исломро аз китобҳои онҳо дида, оғоз кунанд, на аз китоби Имоми Аъзам. Ҷавоне, ки ин китобҳоро ба даст мегирифт, оят, ҳадис ба тоҷикӣ навишта шудааст, вале мақсад салафӣ, ваҳҳобӣ, Ҷамоати Таблиғ, Ҳизби Таҳрир ва тарғиби ҳизби худашон буд. Медонанд, ки мо мазҳаби Имоми Аъзам ҳастем ва агар ин қадар дӯст мешуданд, онҳо китобҳои дар боло зикршударо, китобҳои суннатии мазҳаби моро ба тоҷикӣ тарҷума карда, тақсим мекарданд ва мо мегуфтем, ки дар ҳақиқат дӯст буданд. Аммо аз китобҳои мазҳабии мо дараке набуд.
Шукри Худованд, ки Пешвои миллатамон чопи «Қуръон»-ро ба забони тоҷикӣ ба роҳ монданд. Китобҳои Имом Бухорӣ, Ҷашни солгарди Имоми Аъзам, яъне вақте ки ин чизҳо пайдо шуд, бисёр андешаи дур ва чуқури Ҷаноби Олӣ буд, ки он кас ин масъалаҳоро бар зидди ин чизҳо ҷойгир карданд.

Бояд падарону модарон ҳушёр бошанд

- Пас, имрӯз сабабу омилҳои асосии гароиши ҷавонон ба сафи равияҳои мухталифи террористиву ифротӣ дар чист?
- Яке аз омилҳое, ки дар ибтидо буд, ин адабиёти экстремистӣ, ки бо забони тоҷикӣ тарҷума шуда, байни ҷавонон тақсим карда шуд.
Омили дигаре, ки имрӯз пайдо шудааст, ин Интернет. Яке аз қисмати манфии Интернет дар он аст, ки тамоми маълумоти ифротӣ ё мақсадии ин ҷараёнҳоро пайдо кардан мумкин аст. Ва ҷавонон аз сабаби он ки маърифати динии ҳуқуқии паст доранд, ба доми суханҳои ин шабакаҳои иҷтимоӣ меафтанд. Албатта, вақте ки дар шабакаи иҷтимоӣ ин суханҳоро мешунаванд, дар он тарафи шабака шахсоне нишастаанд, ки бисёр ҳам таҷрибаи калони таблиғӣ доранд. Онҳо шахсони тасодуфӣ не, балки шахсонеанд, ки дар ин соҳаашон бисёр таҷрибаи калон доранд: «роҳу равиш, тарз, услуб, ба дом афтононидан, «мағзи сарҳоро шустан» ва ҷавононро бо як роҳи одие, ки онҳо таҷрибаи бисёр калон доранд, ба дом меафтонанд».
Бинобар ин, имрӯз ҷавононро зарур аст, ки одоби ба шабакаҳои иҷтимоӣ ворид шуданро ҳам донанд ва вақте ки Тоҷикистон эълон мекунад, ки зиёда аз 15-16 ҷараёни ифротӣ дар кишвар аз ҷониби Суди Олӣ ғайриқонунӣ ва террористӣ қабул карда шудааст, ҷавонон бояд дарк кунанд, ки ин ҷараёнҳо ғайриқонунӣ ҳастанд ва ҳар чизе, ки ба онҳо пешкаш ё даъват карда мешавад, онҳо ба як чизи ғайриқонунӣ, ба Ислому мардуму Тоҷикистон зид, муомила мекунанд. Ва ҳатман ҳамаи ин, хоҳ китоб, хоҳ шабакаи иҷтимоӣ, хоҳ мубаллиғон ва хоҳ муаллими онҳо бошад, онҳо Исломро истифода мебаранд. Онҳо ба воситаи ояту ҳадис сухан мекунанд, аммо ба манфиати худ. Онҳо маънии аслии оятро баён намекунанд, балки он миқдор баён мекунанд, ки бар манфиати худи онҳо бошад ва мардуме, ки аз ин чиз бохабар нест, ҳамон қисмати оятро мешунаваду фикр мекунад, ки ин маъно дар «Қуръон» будааст. Аммо давоми оятро онҳо намегӯянду пинҳон мекунанд ва ин масъала мушкилӣ пайдо мекунад, ки як ҷавон ба фикри он ки Ислом ҳасту сухани Паёмбар (с) ҳаст, ба он тараф майл пайдо мекунад ва фикр мекунад, ки сухани онҳо ҳақ аст. Агар боз бардавом гӯш кунад, онҳо чизҳои дигарро пешниҳод мекунанд, ки боз чуқуртар меравад ва гумроҳ мешавад. Бинобар ҳамин, бояд ҳушёр бошанд.
Омили дигар, ин муҳоҷират аст. Дар муҳоҷират мо намедонем, ки ҷавонони мо ҳамроҳи киҳо ҳастанд ва бисёр ҷавононе, ки аз муҳоҷират меоянд, тарзи намозхонии мазҳаби Шофеъӣ доранд. Яъне, мазҳаби Шофеъӣ ин дар Маскав ҳам ҳаст, ки доғистониву чеченҳо ба он пайравӣ мекунанд. Вақте аз онҳо мепурсем, ки чаро ин тавр намоз мегузоред, онҳо мегӯянд, ки «мо дар Маскав намозро аз ҳамкорони доғистоние, ки дар сохтмон кор мекарданд, омӯхтем».
Агар дар ин ҷо, падару модар ё очаю бобоҳо таълим надода бошанд ва ё надида бошанд, фикр карданд, ки тарзи намозхонӣ ҳамин хел аст. Онҳо фарқи байни мазҳаби Ҳанафию Шофеъиро намедонанд ва вақте ки ба онҳо огаҳ мекунем, ки ин тарзи хондани намози шумо ба мазҳаби Шофеъӣ тааллуқ дорад, ин мазҳаб асли суннат-вал-ҷамоат аст, хилофи мазҳаби мо нест, лекин мо мазҳаби худро дорем ва бояд мо пайрави мазҳаби худ бошем, онҳо ислоҳ мешаванд. Аммо онҳое, ки ба ҷараёни «салафӣ» ё ба ҷараёни «ваҳҳобӣ» дохил мешаванду адабиёти онҳоро мехонанд, онҳо ақидаи «салафӣ» пайдо мекунанд. Онҳо тарзи намозхонии хешро аллакай тағйир намедиҳанд. Онҳо фикр мекунанд, ки суханашон ҳақ аст ва барои онҳо омили навбатие, ки ба ғайр аз муҳоҷират дар он ҷо ба ин ҷараёнҳо шомил мешаванд, на ба мазҳаби Шофеъӣ, балки ба ҷараёни «Салафия» ё «Ваҳҳобия», онҳо на танҳо тарзи намозхонӣ, инчунин ақидаи ин ҷавононро низ вайрон мекунанд. Онҳо аллакай аз нуқтаи назари тафсири Қуръон, нисбати маъноҳои муъмину мусалмон кист, мазмуни кофир будану шуданро мегӯянд. Яъне, зина ба зина онҳоро боз ба доми худ дурустар мекашанд ва ин омил имрӯз алайҳи бисёр ҷавонон хатар дорад. Дар ин масъала, бояд падарону модарон ҳушёр бошанд. Онҳо вақте аз Тоҷикистон занг мезананд, огаҳ кунанд, ки «бачам, ба ҳар ҳол мо дар ин ҷо шунида истодаем, ки мазҳаби Имоми Аъзам - мазҳаби мо, Пешвои мазҳаби мо, таълимоти мазҳабии мо. Баногоҳ, дар он ҷо ба касе ҳамроҳ нашав. Дар зери ниқоби дин ва Қуръону ҳадис боз ба ин ҷараёнҳои ифротӣ кашола накунад.
Омили навбатӣ ин маблағ аст, ки дар муҳоҷират ё дар хориҷ ё дар дохил. Куҷо набошад, системаи ин ҷараёнҳои ғайриқонунӣ маблағи зиёд доранд ва бо ҳар роҳ мехоҳанд мақсадҳои худро пиёда кунанд ва бо роҳи маблағгузорӣ - ба тиҷорат, бо пайдо кардани кор, таъмин кардани оила, кӯмакҳо ва оҳиста-оҳиста баъд китобу адабиёт. Яъне, ин ҳам яке аз роҳҳое, ки ҷавонони осебпазир, ки дар муҳоҷират мебошанду кор надоранд, онҳо медонанд, бо кӣ кор кунанд. Ҷавони 18-20-сола агар таҷрибаи ҳаёт надошта бошад ва ин масъалаҳоро дар мактабу хона нагуфта бошанд, барои ифротиҳо ин ҷавонон як «гӯшти лаҳм» ҳастанд. Албатта, ба тарафи худ онҳоро бо тарғибот ва китобу маблағҳо узви ҷараёнҳои худ карданашон мумкин аст.

Душманони ислом чӣ мехоҳанд?

- Барои пешгирӣ намудани ин омилҳо роҳи ҳалро дар чӣ мебинед?
- Дар масъалаи он ки мо дар бораи омилҳо сухан мегӯем, маърифати ҳуқуқии ҷавонони имрӯзаро аз имрӯз дар Тоҷикистон баланд кард. Дар оила вақте ки хавфи шомил шудани ҷавонон ба ҷараёнҳои ифротӣ ҳаст, падару модар ин қисмати тарбиявии оилавии худро бояд ҷоннок кунанд. Ба ҷавонҳо бояд дар синни мактабӣ, донишгоҳ, донишкада аз тарафи падару модар нуқтаи назари мазҳабии мо, бигзор бисёр соддаву одӣ бошад, лекин онҳо бояд фаҳмонанд, ки имрӯз дар дунё душманони Ислом мехоҳанд, ки мардуми моро аз мазҳаб берун кунанд ва шумо фарзандони азиз ҳушёр бошед, ки мазҳаби мо, мазҳаби Имоми Аъзам аст. Намоз мехонед, намехонед, тарзи намозхонии мо ин аст, ақидаи мо ин аст, мо даст ба дуо мебардорем, Қуръон мехонем, ба гузаштагон сураи «Таборак» мехонем, ба қабристон меравем ва дар он ҷо сураву оят мехонем. Яъне, чизҳое, ки маълум ҳаст ва ба ин як дарси иловагӣ зарур нест. Падару модар ин чизҳоро медонанд ва ҳар чизе, ки медонанд, ҳамон чизро таълим диҳанд, як заминаи мазҳабии бисёр содда бошад ҳам, бояд фарзандони онҳо дошта бошанд.
Изофа бар ин, ҳамеша вақте телефонӣ гап мезананд, огаҳ кунанд, ки «фарзандам, ба хотири пул ё чизе баногоҳ ба доми онҳо наафт». Чунки ҷавонон дар он ҷо аз падару модар озодтар ҳастанд. Инчунин, маърифати динии худи фарзандонро дар оила аз ҷониби падару модар баланд кардан зарур аст. Дар мактаб ва ҳам донишгоҳҳо таълим додани одоби дин, ин ҳам бисёр як пешгирии шомилшавии ҷавонон аст ва дар баробари ин, вохӯриҳои зиёде ба хотири бартараф шудани ин омилҳо мусоидат хоҳад кард.

Ақида, дин, мазҳаб чизи фурӯшӣ нест!

- Дар заминаи чанд омиле, ки қайд кардед, оё набудани адолати иҷтимоӣ ва иқтисодӣ низ сабабгори гароиши ҷавонон ба ҳар гуна ҷараёнҳои ифротӣ шуда метавонад?
- Фикр мекунам, ки масъалаи ақида, дин, мазҳаб ин чизи фурӯшӣ нест. Вақте як ҷавон дар оила, ҷомеа мазҳаби худро, миллати худро, урфу одатҳои худро ба таври бояду шояд таълим мегирад, масъалаҳои иқтисодӣ-иҷтимоӣ ин ҷавонро аз ин нуқта берун бароварда наметавонад. Шумо бубинед, имрӯз чанд фоизи ҷавонон мегараванд? Вақте ки мо чанд фоизи ҷавонон ба ин чиз гаравидан мегӯем, агар ин омили иқтисодию иҷтимоӣ бошад, ба ҳама як хел таъсир мекунад. Лекин аз байни ин ҷавонон, нафароне пайдо мешаванд, ки ба ҷараёнҳои ифротӣ ҳамроҳ мегарданд. Яъне, ба онҳо фақат як омили иқтисодӣ сабаб мешавад гуфта наметавонем, чунки ин омил ба ҳама таъсир дорад. Агар ин омил таъсир мекард, аксарият бо сабаби ин омил ба ин ҷараёнҳо ҳамроҳ мешуданд. Вале як гуруҳи муайян ҳастанд, ки агар инро таҳлил кунем, онҳо ҷавонони осебпазиранд ва ҳар яки инҳоро агар омӯзем, мо мебинем, ки вақте бархеи онҳо аъзои Ҳизби Таҳрир шудаанд, падару модари онҳо аз ин нуқтаи назаре, ки фарзандашон намоз мехонад, хурсанд шуданд. Вақте ки «Таҳрир» ҷавононро даъват кард, онҳо аз намоз шуруъ карданд. «Салафиҳо» ҳам аз намоз оғоз карданд. «Таҳрир» ба мазҳаб кор надошт, аммо «салафиҳо» ба мазҳаб кор доштанд. Бубинед, вақте ки дар баробари он ки шояд иқтисоди ин оила заиф буд, лекин падару модар аз он нуқтае, ки фарзандашон охири солҳои 80-90-уми асри гузашта намозхон шуд, онҳо хурсанд шуданд. Намозхонӣ яке аз омилҳое, ки ба Ҳизби Таҳрир қадами аввалин буд. Вақте як-ду-се қадам монданд, баъд ба мақсадҳои асосии худ оғоз каранд ва дар ҳамин зимн, имрӯз вақте «салафиҳо» ба намозхонӣ даъват мекунанд, онҳо шакли намозхонии худ, ки тағйир доранду бе мазҳаб ҳастанд, онҳо пойҳои худро васеъ карданд, шакли зоҳирии худро дигар карданд, ришҳои калон монданд, сари луч мегаштанд, изорҳои калта мепӯшиданд. Яъне, инҳо аллакай механизми худашонро кушоду равшан, боҷуръатона ва бидуни пинҳонӣ намоиш медоданд ва ин қисмати ҷавонҳо ба иқтисодиёт сару коре надоштанд, чун аксари онҳо тоҷир буданд, соҳиби дӯкону даромади хуб доштанд.
Бубинед, чӣ қадар омилҳо фарқ мекунад?! Омили иқтисодӣ ба ин «салафиҳо» ин қадар ба мисли «таҳририҳо» таъсир накардааст, чунки инҳо худашон аллакай заминаи иқтисодии хуб доштанд. Лекин ҷузъе аз ин омили иқтисодӣ албатта ҳаст, вале асосӣ не.

Ҳатман ба фарзандонамон таълим диҳем…

- Аз гуфтаи Шумо бармеояд, ки имрӯз волидон бояд маърифати ҳуқуқиву динии фарзандонашонро коркард кунанд. Дар сурати муваффақ шудан, оё мешавад, ки пеши роҳи гароиши ҷавононро гирифт?
- Бале, маърифати ҳуқуқӣ ин асл аст. Оё фарзанди мо медонад, ки Ҳизби наҳзати ислом ҳизби экстремистӣ-террористӣ эълон шудааст? Имрӯз мо бояд ин нуктаро донем, ки вақте ахбор ба забони тоҷикӣ дар бораи ДИИШ, харобӣ ва ҷанг қатлу кушторро нишон медиҳад, мо бояд фарзанду келинҳоямонро дар назди ТВ даъват кунем ва нишон диҳем, ки «бачам, бубин, ин ба ном Давлати Исломӣ, ин кирду кор бо номи Ислом чӣ кор карда истодааст». Яъне, нисбати ин падида, бар замми он ки дар газетаву журналу мактабҳо мегӯянд, таълими хонагӣ муассир аст, чунки падару модараш гуфта истодааст. Худамон тамошо кунем, афсӯс хӯрем, аммо ба фарзандон нагӯем, пагоҳ шояд ин фарзанд ба доми инҳо меафтаду ба ҳамон ҷанг меравад. Афсӯс, ки чӣ қадар рафтанд.
Бинобар ҳамин, маърифати ҳуқуқӣ аз нуқтаи назари он ки ҳамчун шаҳрванди Тоҷикистон он чизҳое, ки манъ аст, аз нуқтаи назари қонун ғайриқонунӣ эълон шудааст, ҳатман ба фарзандонашон таълим диҳанд. Маърифати динӣ ҳам ҳамчунин аст, он чизе, ки имрӯз мо меросӣ медонем. Илова бар ин, китобҳои мазҳабии мо ба забони кириллӣ чоп шудааст. Чаро мо ба фарзандонамон ин таълимотро ба хотири он ки осебпазир нагардад, нодон нашавад, ба амали дигар гаравида наравад ва ба доми онҳо наяфтад, чизи аслии худро намеомӯзонем?!
Аз ин рӯ, бояд мо зиракии худро гум накунем, ки ҳар як коре, ки душман омада, ба фарзандони мо таълим медиҳаду бар хилофи мазҳаб ва урфу одати мо ҳаст, мо онро роҳ диҳем, ҷомеа роҳ диҳад. Бубинед, имрӯз маърифати динии оилавӣ зарур аст. Бигзор он миқдоре, ки имрӯз падарону модарон медонанд ва онҳо зиёд медонанд, фақат мардуми мо намедонанд, ки ин аз мазҳаби мо аст. Сари дастархон нишастан, даст шустан, суннат аст ва ҳама медонад, таълим медиҳем. Нонро бо бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим шикастан, падару модарро эҳтиром карданро таълим медиҳем. Пас ин чизҳое, ки мо медонем, ҳамин чизро таълим диҳем. Ин маърифати динии фарзандонамон дар доираи маърифати динии худамон аст. Яъне, ҳамон маърифати оилавӣ, урфӣ, хонагие, ки аз бобо, аҷдодонамон имрӯз шунида истодаем ва ин чиз дар ҳақиқат як монеаи калон мешавад, нисбати таблиғоти ҷараёнҳои ифротӣ.
Умед мекунам, ки падару модарон дар ин масъала бояд таваҷҷуҳи худашонро ҷиддитар гиранд. Агар онҳо таълим надиҳанд, кӣ таълим медиҳад ва агар ин ҷараёнҳо бо роҳу равише ба фарзандашон таъсир расонда монад, фарзандашон аз даст меравад. Қотил мешавад, падару модаркуш мешавад, одамкуш ва бераҳм мешавад. Ҳамаи ҳамин бо номи Ислом! Кадом Ислом бераҳмиро гуфтааст, падару модарро қатл кун гуфтааст, кадом Ислом сари одамро бур гуфтааст?! Кӣ? Кадом оят? Кадом ҳадис? Бубинед, вақте ки ақида дигар шуду бо роҳи таблиғ, даъват онҳо фикри худашонро дар майнаи сари ҷавонон ҷой мекунанд, ин ҷавонон қатлу куштор карда истодаанд, бераҳм шудаанд. Онҳо дар майнаи сари худ фақат хилофати исломӣ, давлати исломӣ ва тамоми дунёро гӯиё онҳо табдил ба хилофат мекунанд. Ин як чизи афсонавию ношуданӣ аст, лекин ҳамин чизро таблиғ мекунанду ҷавононро аз роҳ бероҳа карда, ба Ватан хоин мекунанд, обрӯи ватанашон, миллаташон, обрӯи авлоду падару модарашонро мерезонанд. Пас, бояд ҳушёр бошем!

Ин мусоҳиба дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

 

Хонданд 525
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 

Хабари рӯз

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.